Một xã hội truyền thông tự do, không nẩy sinh khái niệm ‘báo chí lề trái,’ khiến nẩy sinh thêm một vấn nạn đi kèm là áp lực với cả người đọc phải chọn lựa một thái độ hoặc, bị ‘ép theo lề phải’, đến nỗi hôm qua ông nhà thơ Ðỗ Trung Quân, hiện sinh sống tại Sàigòn la toáng: ‘các anh ba anh tư, không cần phải hậm hực với kwan nữa. Nó kinh hãi đến nỗi không dám đọc quê choa, ba sàm mấy hôm nay, nó dương cờ trắng rồi, nó sợ vãi linh hồn rồi’
Tại sao đọc Quê choa và Ba sàm mà có kẻ lại hậm hực, hậm hực cách nào đến nổi ông nhà thơ Ðỗ Trung Quân phải ‘kinh hãi sợ vãi linh hồn’ như thế?
Một nền chính thể quốc gia mà truyền thông bị kiểm soát bởi một tập đoàn chuyên chính, xã hội sẽ thui chột! Và những anh nhà báo ‘bám theo lề như những con cừu,’ đóng vai của những ‘gã đao phủ’ nhận mệnh lệnh.
Không có cái gọi là ‘lề trái’ hay ‘lề phải’, mà chỉ có giá trị của sự thật hoặc là tính chất gian dối. Một bài báo cung cấp cho người đọc những thông tin trung thực, tức khắc thuộc về ‘lẽ phải.‘
Cũng hôm qua, trên diễn đàn thông tin toàn cầu facebook, anh Nguyễn Lân Thắng là một thanh niên sống ở Hà Nội, một gương mặt quen thuộc trong những tuần lễ dân chúng xuống đường tố cáo kẻ bán nước và chống quân xâm lược ngang nhiên cưỡng chiếm Hoàng Sa, nối link cho đọc một bài báo đăng trên website Ðất Việt hôm 20 tháng 2, 2012, bài không ghi rõ tác giả và có tựa: ‘Số phận của ‘gã đao phủ Tết Mậu Thân.’
Kèm với link này, anh có thêm một lời bình: ‘Những tấm ảnh vốn vẫn là những thứ vũ khí kinh khủng trên thế giới. Người ta tin tưởng vào chúng, nhưng những tấm ảnh đó cũng có thể nói láo, thậm chí không cần phải ngụy tạo. Chúng chỉ nói lên được có phân nửa của sự thật.’ Liền sau đó, đã có nhiều ý kiến nữa của bạn bè khắp nơi, sống trong hay ngoài Việt Nam nêu lên, cung cấp thêm thông tin nhằm soi sáng cho nội dung của bài báo, nó đồng thời soi sáng ‘nửa sự thật’ còn lại.
Tôi bắt gặp được mấy chữ này trên trang Blog Iconic Photos, ở đó giúp giải mã các ẩn số lịch sử của hàng ngàn tấm ảnh nổi tiếng hay ‘cực kỳ ấn tượng’ mà, rất nhiều trong số đó từng khiến công luận quốc tế phỉ báng hoặc tán thưởng vội vã những diễn biến thời sự nhất thời, đến độ tự biến mình thành những nạn nhân cho các tay lái buôn chính trị xảo thuật suốt một thời gian lâu dài, cho đến khi các nghi án liên quan trong những tấm ảnh được soi rọi lại bằng chính thành tựu lịch sử.
Nội hàm ‘Thanks to press freedom – You know better’ là ý niệm truyền đạt thông tin đại chúng lý tưởng. Truyền thông tự do, trong ý nghĩa thiết cốt của sứ mệnh chính nó là giúp công chúng có nhiều thông tin mà không áp đảo chúng ta ‘phải bám theo lề’. Mỗi cá nhân có bổn phận nhận định sự thật và, quyết định hành động trong giai đoạn lịch sử của chính mình. Cuối cùng, là chịu trách nhiệm với hành động đó.
Cái cách mà Iconic Photos truyền đạt thông tin cũng cùng một sự kiện của Ðất Việt, nhưng thái độ thì khác hẳn, ở đó diễn đạt nội dung tấm ảnh trong bối cảnh lịch sử chính nó, sự thật được tôn trọng tối đa để tư duy người xem tự do phán xét theo từng góc độ lịch sử và bối cảnh xã hội nhân văn đương thời.
Khái niệm ‘Thanks to press freedom, you know better,’ xét ra chẳng bao giờ được tìm thấy ở những cơ quan truyền thông ‘chính quy’ phục tùng cho chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay. Nhất thời lịch sử có thể bị bóp méo, nhưng sự thật vẫn luôn là sự thật, là cứu cánh của lịch sử! Bài đăng ở báo Ðất Việt tự nó một lần nữa tố cáo chính hành vi bưng bít sự thật và lèo lái lịch sử của chế độ. Cho nên, anh Nguyễn Lân Thắng là một công dân sống tại Hà Nội, khi nêu lại vấn đề dựa trên bài báo Ðất Việt, là một thái độ tiêu biểu, cho thấy rằng người dân Việt Nam vẫn sáng suốt nhận định lại mọi giá trị thật của lịch sử, xã hội Việt mà không còn tin theo những guồng máy tuyên truyền của Ðảng.
Nếu đoạn cuối của bài báo trên Ðất Việt chì chiết kể lể về nhân vật chính trong toàn bộ câu chuyện trên đây, với mục đích để ‘trả thù’ thêm lần nữa đối với người đã ra thiên cổ, xa hơn lộng trắng thay đen về một cuộc thảm sát lịch sử Mậu Thân 1968 ở Huế, thì có lẽ tác giả của bài viết này cũng quên mất rằng trong xã hội Việt Nam hôm nay, nếu ‘quyền con người’ nói chung và ‘quyền phát biểu’ nói riêng được tôn trọng như ở Virginia, Hoa Kỳ, thì nhân dân tức thời giống lên tiếng nói sự thật về chế độc tài CSVN; và trên khắp toàn cõi quê hương, nơi mọi ngã đường, trên mỗi bức tường hay nơi cửa hiệu hàng quán v.v…, triệu triệu dân oan sẽ ùa hết xuống đường, viết lên những dòng chữ và sẽ đồng loạt giơ cao khẩu hiệu: ‘đả đảo đảng cộng sản Việt Nam bán nước, hại dân!’ Có khi, họ viết những dòng chữ này ngay trước cổng mấy căn biệt thự của các vị chủ tịch, thủ tướng, đảng viên, cán bộ công an v.v…, mà không sợ bị đánh, đạp vào mặt, bị bắt như trường hợp của Ðiếu Cày, Bùi Hằng, Việt Khang…
Bức ảnh này, là viễn tượng rất gần dù chưa có một nhiếp ảnh, phóng viên hay nhà báo nào ghi nhận, nhưng nó đang dần rõ nét trong tâm trí của chín mươi triệu đồng bào, đã lâu năm bị đè nặng dưới tảng đá chủ nghĩa chuyên chính, nay thì họ đang trở mình.
Giới làm báo ‘lề phải’ nhưng sợ ‘lẽ phải’ trong nước hiện nay nếu không kịp thức tỉnh để đứng về phía những người cùng khổ, giúp đồng bào nói lên sự thật về nỗi đau của đất nước, thì e là chính cái ‘ba hoa chích chèo’ của hệ thống báo chí tuyên truyền một chiều hiện tại, vốn đã không xây dựng được gì tốt đẹp hơn, kể ngay là giữ cho vững cái thành trì của chế độ đang rệu rã, mà ngược lại còn tạo ra những cái cớ cho người dân đi tìm lại những giá trị của sự thật.
Không thể đánh đồng lòng nhân đạo là sự dung túng cho các hành vi độc ác, và càng không có cơ sở để phán xét về lòng nhân đạo ở mỗi giai đoạn lịch sử nghiệt ngã và khốc liệt mà, tình tự dân tộc bấy giờ có nguy cơ bị chôn sống như hàng ngàn đồng bào vô tội ở Huế trong cuộc thảm sát do CSVN thực hiện hồi Tết Mậu Thân 1968.
Mặt khác, nhân đạo nghĩa là chưa bao giờ mọi giá trị của sự thật, dù là một nửa sự thật còn lại thuộc bên này hoặc bên kia của cuộc nội chiến Việt Nam khi được khơi dậy, lại làm thành nỗi hân hoan cho các thế hệ con cháu chúng ta mai hậu qua những bài học lịch sử điêu linh của đất nước. Hơn 35 năm qua, những cổ máy truyền thông tuyên truyền cho chế độ chuyên chính độc tôn CSVN mặc tình thỏa sức đàn áp đồng bào, mà vẫn chưa nhận diện được rõ về thân phận mình, chính là những ‘gã đao phủ’ đang thủ ác, gây họa cho cả một đất nước.
Mà tình hình này, ngay trên bộ mặt truyền thông gian trá của chính anh, người ta sẽ nhận ra ngay được sự thật ở đấy!
24.02.2012
Photo: Bức ảnh trên do phóng viên chiến trường Nick Út (AP) chụp, đăng trên tờ nhật báo The Telegraph.
Uyên Nguyên 