Nhắc tới nhà văn, nhà thơ, nhà bình luận văn học nổi bật của văn đàn Việt Nam, Võ Phiến (1925-2015), là nhắc đến một di sản văn chương sâu sắc và phong phú vô cùng. Trải qua những thời kỳ đầy biến động, những năm tháng sục sôi kháng chiến, đất nước chia đôi và tiếp sau là hành trình lưu vong thất tán, ông thấm nhuần nỗi niềm của một thân phận người lữ thứ. Ở đó, ông ghi lại ký ức một thời đại bằng chính nỗi cô đơn sâu sắc của kiếp người bên dòng chảy thời gian không ngừng và những mất mát tất yếu.

Văn của Võ Phiến là cái nhìn sắc bén về cuộc đời hòa quyện với triết lý sâu xa, ẩn chứa nỗi buồn man mác nhưng đồng thời là sự tỉnh ngộ trước sự tàn phai của kiếp người. Là một nhà văn với ngôn ngữ giản dị, nhưng đầy gợi cảm, ông đã đưa người đọc vào những không gian đầy chất thơ, nơi hiện thực hòa điệu với những suy tưởng về cuộc sống, về sự tồn tại và cái chết. Võ Phiến không chỉ là một người kể chuyện tài tình, ông như một hiền triết tìm kiếm ý nghĩa sâu xa sau mỗi sự kiện nhỏ nhoi trong cuộc đời.

Bài thơ “Rồi cũng bỏ qua thôi” chính là một trong những sáng tác tiêu biểu mang đậm triết lý ấy. Bằng hình ảnh giản dị của một khu vườn, cơn gió thoảng và những chiếc lá rơi rơi, triết tính Phật giáo về lẽ vô thường và sự buông bỏ đã được thể hiện một cách nhẹ nhàng nhưng đầy cảm xúc, ông mời gọi chúng ta suy ngẫm về bản chất của cuộc đời: mọi điều – bất cứ điều gì – rồi cũng sẽ qua thôi. Khổ đau, hạnh phúc chỉ một thoáng chốc như làn gió thoảng mong manh, để lại những chiếc lá vàng rồi cuốn hút đi mất.

Trong không gian vũ trụ mênh mông của Võ Phiến, bài thơ “Rồi cũng bỏ qua thôi” mở ra một khoảng lặng, nơi những chuyển động tinh tế của đời người hiện ra với hình ảnh khu vườn, cơn gió và hành trình vô tận của thời gian. Bài thơ không chỉ là những dòng tản mạn về sự biến mất của thân phận con người, mà còn là cuộc hành trình triết lý về tính vô thường – một trong những nền tảng cốt yếu của Phật giáo. Võ Phiến vẽ nên một bức tranh của sự luân hồi giữa hiện thực và hư không, giữa tồn tại và tan biến, giữa cảm xúc gần kề nhưng cũng là sự chia lìa.

Suốt những dòng thơ, khu vườn không chỉ hiện ra như một không gian hữu hình mà còn là một ẩn dụ dịu dàng cho dòng chảy cuộc đời.”Vườn vắng đôi khi ta thơ thẩn / Vườn vắng đôi khi gió quanh quẩn”, những dòng mở đầu như một lời tự vấn về ý niệm tồn tại. Khu vườn này là nơi ta sống, là nơi ta suy tư và cũng là nơi của gió – biểu tượng của biến động vô thường – ghé qua. Tựa cuộc đời này, khu vườn không bao giờ yên vị. Nó biến đổi không ngừng, dù ta có quét dọn, chăm sóc bao nhiêu thì cũng không thể giữ lại sự nguyên vẹn mãi mãi. Phật giáo dạy rằng mọi sự trên đời đều là vô thường, rằng tất cả những gì chúng ta cố giữ đều sẽ một ngày biến mất. Cũng như khu vườn, nơi mà sau khi đã quét dọn, “quay ra đã thấy lá phủ cỏ”.

Bấy giờ, hình ảnh những chiếc lá vàng phủ trên cỏ được ông dùng như một biểu tượng của sự lãng quên, của thời gian. Lá vàng do gió rải, đến và đi một cách vô chừng, tạo nên sự thay đổi mà ta không kiểm soát được. Gió rải lá như cách mà cuộc đời rải rắc những khoảnh khắc, những ký ức, những vui buồn để rồi tất cả cũng chỉ là tàn dư còn lại, không gì có thể giữ nguyên vẹn, không gì có thể còn mãi mãi.

Ngẩng lên tìm kiếm khắp bầu trời / Mãi không thấy gió. Ở đoạn này, ta thấy sự trống rỗng và cô đơn khi tìm kiếm những điều đã mất. Con người lắm khi ngỡ rằng những gì mất đi có thể được tìm lại được. Nhưng theo Phật giáo, những gì đã qua không thể nắm giữ và mọi thứ chỉ là một phần của dòng chảy trong vô tận thời gian. Câu hỏi ở đây không phải là làm sao để chúng ta tìm lại, mà chính là làm sao để học cách bỏ, buông.

Lông ngỗng đây rồi, bóng Mỵ Nương đâu? – hình ảnh bóng dáng của Mỵ Nương như một hoài niệm về những thứ đã qua nhưng lại không thể quay lại. Sự trống rỗng này là một phần của hành trình tri ngộ, khi con người nhận ra rằng không có gì thật sự là vĩnh cửu. Đó là thời khắc chúng ta hiểu rằng, mọi việc, mọi cảm xúc, dù lớn hay nhỏ, rồi cũng sẽ qua đi.

Bài thơ “Chuyện gì rồi cũng bỏ qua thôi” Võ Phiến
chép tặng Nguyễn Hưng Quốc,
in trong Nguyễn Hưng Quốc, Võ Phiến, Văn Nghệ, 1996

Đi đến cao trào, bài thơ mở ra một không gian bao la vũ trụ, qua đó khắc họa qua một chuỗi hành động nhịp nhàng và thư thả: Vũ trụ thiền hành tiết điều hơi thở / Vũ trụ mỉm cười tiến lên thong thả. Vũ trụ trong thơ ông không phải là một sức mạnh cuồn cuộn của tạo hóa khắc nghiệt; trái lại, ở đ ó là một dòng chảy thanh thản, không ngừng nghỉ nhưng cũng không bao giờ hối hả. Đó là hơi thở của thiền, của sự tỉnh thức trong từng khoảnh khắc. Và con người, khi sống theo sự vận hành của vũ trụ sẽ không còn bị vướng bận bởi những điều tiểu tiết, những niềm đau hay cả những niềm vui ngắn ngủi của đời sống thường ngày.

Phật giáo luôn nhấn mạnh đến việc sống tỉnh thức, hòa nhịp cùng dòng chảy của vạn vật. Cuộc sống này là một chuỗi những đổi thay không ngừng và chỉ khi chúng ta nhận thức được sự chuyển động ấy, mới có thể đạt đến trạng thái bình thản. Võ Phiến trực nghiệm ra rằng, “Chuyện gì rồi cũng bỏ qua thôi.” Đây, không phải là sự thờ ơ với cuộc sống, mà là một lời khẳng định về sự buông bỏ, về việc không dính mắc vào bất kỳ điều gì. Mọi việc xảy ra đều là một phần của trò chơi vũ trụ và không có gì là mãi mãi. Đó là triết lý Phật giáo về tính vô thường, về buông bỏ mọi cảm xúc, mọi gánh nặng để ta có thể sống một cuộc sống nhẹ nhàng và thảnh thơi.

Đóng lại bài thơ, Võ Phiến để lại một hình ảnh mãnh liệt nhưng là sự chuyển động nhẹ nhàng và không tiếng động của thời gian. “Mai kia ta đi mất / Tháng tư cuối vườn hoa tử đằng tím ngát / Cuối vườn đôi khi gió quẩn quanh…” Cuộc sống của con người giống như một dấu chân trên bãi cát, sau khi đi qua những gì còn lại chỉ là một dấu vết mờ nhạt, rồi cũng sẽ bị xoá mất bởi những cơn gió thời gian.

Khi nhìn lại cuộc đời mình, những buồn vui, mâu thuẫn, lo toan cũng chỉ là những đám mây thoáng hiện rồi tan. Võ Phiến nhấn mạnh rằng tất cả những gì mình cố chấp, bám víu thì cuối cùng cũng phải được buông bỏ. Chỉ có khi ta học cách chấp nhận điều này, mới có thể sống một cuộc sống an nhiên.

Qua bài thơ “Rồi cũng bỏ qua thôi” này, Võ Phiến không chỉ nói về sự phù du của cuộc đời mà còn nêu ra những câu hỏi về ý nghĩa của sự tồn tại, cũng như làm sao để sống hòa hợp với quy luật của vũ trụ. Triết lý Phật giáo về vô thường và buông bỏ là trung tâm của thông điệp thơ ông, giúp chúng ta nhận ra rằng chỉ có sự tỉnh ngộ mới đưa ta thoát khỏi vòng luân hồi của đau khổ và lạc thú.

Chuyện gì rồi cũng sẽ qua, như từng chiếc lá rơi và những cơn gió thoảng nơi khu vườn. Câu chuyện trong thơ Võ Phiến không phải là lời than thở mà là một lời nhắc nhở cho ta suy ngẫm, sống tỉnh thức và học cách buông bỏ những gì không còn cần thiết trong cuộc sống. Trong sự tĩnh lặng của tâm hồn, ta tìm thấy sự bình yên cho riêng mình.

Chốn Bụi, 25 tháng Chín, 2024
Uyên Nguyên