Giữa một thời đại rộn rã sắc màu và đầy biến động, Lê Thiết Cương không ồn ào, không khoa trương, nhưng từng nét bút của anh lại như những bài kệ thiền – giản dị mà thấu tận tâm can. Cương vẽ tranh như một họa sĩ lặng lẽ giữa phố thị nhưng trong tàng thức tĩnh lặng lại như một đạo sư: điềm nhiên, ung dung và đầy bản lĩnh giữa dòng chảy nghệ thuật hiện đại.

Sinh năm 1962 tại Hà Nội, trưởng thành trong khói lửa hậu chiến và mở mắt giữa những mảnh vỡ văn hóa, Lê Thiết Cương đã chọn cho mình một con đường trái chiều. Khi nghệ thuật thị trường mải mê chạy theo hình thể, sắc độ, anh chọn tối giản. Khi xã hội ngập tràn những diễn ngôn hối hả, anh chọn im lặng và tiết chế. Khi nhiều người tìm đến nghệ thuật như một sân khấu trình diễn cái tôi, anh lại vẽ như một cách quay về soi chiếu nội tâm.

Tranh của Cương thường là những không gian trống, vài nét và mảng màu, một vài điểm nhấn – như thể đang đối thoại với thiền. Trong cái trống, cái lặng ấy là một loại đạo vị, một cái nhìn sâu vào bản thể sự vật. Có người nói tranh anh khó hiểu, nhưng với người đã quen với tĩnh lặng, đã nếm được hương vị của đời sống tối giản và chân thật, tranh anh như một cánh cửa mở vào thiền quán, nơi mỗi điểm dừng là một nơi khởi hành.

Lê Thiết Cương không tự xưng mình là đạo sư, nhưng cách sống, cách vẽ và cách hiện diện của anh trong đời sống nghệ thuật Việt Nam hơn ba thập kỷ qua cho thấy một tâm thế vô cầu, tỉnh thức, và luôn trung trinh với đường riêng. Anh đọc nhiều, viết đều, đắm mình trong cổ họa, thiền tông, kinh Phật – nhưng không biến kiến thức thành trang sức. Trí tuệ trong anh là thứ trí tuệ thâm trầm, thấm đẫm và hàm dưỡng, như ánh trăng chiếu qua lá, như mùi trầm giữa thiền thất.

Cái nhìn của anh về thế giới – cả nghệ thuật lẫn nhân sinh – là cái nhìn của một người đi bên lề, nhưng không lạc lõng. Anh chọn ngả riêng, nhưng lòng vẫn quy ngưỡng về trung đạo. Những cuộc triển lãm, những buổi trò chuyện, những cuốn sách, những bức tranh – tất cả đều là hành trình hành đạo bằng sắc màu và khoảng trống.

Trong đời sống hiện đại đầy dằn vặt và ngột ngạt, nơi phần đông chạy đua để nổi bật, Lê Thiết Cương chọn lặng lẽ mà thâm hậu. Biết đâu sẽ trở thành một tấm gương âm thầm cho nhiều thế hệ nghệ sĩ trẻ nếu muốn đi về hướng thuần tĩnh, nguyên bản.

Bấy giờ anh không phải là một nhà sư, nhưng là một người tu hành trong nghệ thuật, một đạo sư họa sĩ giữa đời, vẽ bằng cái tâm, sống bằng cái đạo, và hành xử như một người đã hiểu rõ vô thường.

Tiễn Anh!

Ngày 17 tháng 7 năm 2025

Uyên Nguyên

___________________

• Chân dung họa sĩ Lê Thiết Cương (1962-2025) – Ảnh fb LTC