Trần Yên Hòa – Đạo và thằng gian

6Tân truyện và tạp ghi SẤP NGỬA của nhà văn Trần Yên Hòa
Bạn Văn Nghệ xuất bản, 2016 (Bìa và trình bày Uyên Nguyên)

Tôi về Mỹ Tho lần này với ý định quyết tâm tìm thăm mộ cụ Nguyễn Đình Chiểu. Sao trong đầu óc tôi từ trước đến nay vẫn cứ nghĩ rằng, ở Mỹ Tho có cái trường trung học to lớn tên Nguyễn Đình Chiểu, đã trải qua mấy mươi năm, từ thời Pháp thuộc đến thời VNCH, nay đến thời xã hội chủ nghĩa, ngôi trường vẫn không bị tước bỏ tên. Nên tôi cứ ngỡ ông đồ Chiểu sinh quán tại Mỹ Tho, đúng là cái chắc rồi chứ gì.

Nguyễn Đình Chiểu là một tác giả viết ra truyện thơ Lục Vân Tiên để đời, mà từ ngày tôi còn học trung học đệ nhất cấp, trong giờ cổ văn, thầy giáo bắt tụi tôi phải học thuộc lòng. Mỗi tối, tôi thường ra hàng hiên trước nhà, ê a tụng mấy câu thơ khởi đầu cho truyện Lục Vân Tiên:

Trước đèn xem truyện Tây minh,
Gẫm cười hai chữ nhơn tình éo le.

Hỡi ai lẳng lặng mà nghe,
Dữ răn việc trước lành dè thân sau.

Trai thời trung hiếu làm đầu,
Gái thời tiết hạnh là câu trau mình.

Đó là những lời thơ giáo khoa thư mà cụ đồ Nguyễn Đình Chiểu đã buộc cột vào lòng tôi từ những tháng năm thơ ấu: Trung, Nghĩa, Tiết, Hạnh… Mặc dù lúc đó tôi còn quá bé nhỏ, chưa hiểu hết ý nghĩa của đoạn thơ.

Sau này lớn lên, tôi càng ngày càng thấy thấm thơ cụ Nguyễn. Thơ cụ tuy mộc mạc, bình dân nhưng sâu sắc quá. Mỗi câu chữ là một bài học khuyên người đời sống sao cho ra con người, cho có đạo nghĩa, nghĩa là thành người tử tế.

Tôi bắt gặp hai câu thơ sau đây của cụ Nguyễn lúc nào tôi chẳng hay, chẳng nhớ, hồi trung học, đại học, hay khi vào lính, đi tù, hay ra tù đạp xích lô, ba gát.

Đó là 2 câu:

Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm
Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà.

Hai câu thơ đã đi vào lòng tôi như một kim chỉ nam về nhân cách sống, cách xử thế ở đời. Mỗi khi gặp chuyện gì rắc rối về tinh thần, tôi vẫn đem hai câu thơ ra đọc đi đọc lại, để suy nghĩ, để dò hỏi lòng mình, thế nào là đạo, và thế nào là thằng gian và ai là thằng gian vậy?

Tôi suy nghĩ hoài, chỉ chữ Đạo không thôi cũng rộng quá rồi. Đạo phải chăng là trung, hiếu, tiết, nghĩa, là chí, nhân, dũng, thành, là mọi điều tốt đẹp, là chan hòa lòng vị tha, là nhân cách đạo đức của một con người. Còn thằng gian là ai, có thể nói đó là kẻ phản bội, thằng gian lận, kẻ hai mang, dối trá, lọc lừa. Danh từ dành cho những điều tốt đẹp rất nhiều và dùng cho thằng gian cũng không ít, cho nên tôi quyết chí cố tìm về quê cụ đồ, đễ khấn nguyện cụ cho tôi tìm hiểu ra thêm thằng gian là ai và đạo là cái gì.

Có lẽ trước mộ cụ, tôi quỳ lạy và khấn, chắc cụ cũng rộng lòng chỉ cho một người không phải cùng quê ông, mà từ Quảng Nam xa lắc, nay phiêu lạc xa xứ tìm về nguồn cội, là tôi, biết được điều tôi cần biết.

Tôi đã trải qua bao thăng trầm của cuộc sống, từ một sĩ quan, bước xuống một thằng tù, rồi một cu li hạng bét.

Ở Mỹ, lao động trong những hãng xưởng chót bẹt với đồng lương rẻ mạt, nhưng tôi cũng cố lý tưởng hóa một điều, hãy giữ gìn nhân cách, cố nêu theo chữ đạo của cụ đồ Chiểu, bật thầy của tôi.

Cuộc sống xô đẩy tôi ngó lại từng bước thăng trầm của chính mình và những người chung quanh tôi, trong cùng hoàn cảnh.

Có nhiều tay cùng ra trường, cùng đeo lon thiếu úy, cùng quỳ xuống các sinh viên sĩ quan, cùng đứng dậy các tân sĩ quan, mới đó mà ra trường mấy ngày sau có đứa đã chết ngay giữa chiến trường. Cũng chỉ có mấy ngày sau, có đứa được ở lại trung đoàn, về sư đoàn, ở văn phòng này, văn phòng kia, rung đùi hút thuốc, cà phê, nói phét. Nghĩa là thế nào? Lúc đó nói là có ô dù chống lưng.

Cũng có thằng lội hành quân suốt ngày này qua tháng nọ, súng đạn oằn trên vai, ăn cơm gạo sấy mòn răng, đánh giặc suốt mùa mà chưa lên lon, chưa thăng cấp. Lại cũng có thằng ngồi ở văn phòng chưa đủ ngày đủ tháng, lại lên lon vùn vụt?

Thời gian đi qua cuộc chiến, chúng tôi ngóp ngỏi sống sót. Ngày đổi đời (hay ngày trời sụp, ngày đứt phim, ngày mất nước, ngày quốc hận… ) còn mới rợi. Chỉ ngày sau thôi, ngày 1-5-75 lại có thằng đeo băng đỏ, súng colt đeo xệ bên hông, ngồi xe jeep chạy rần trời như những người kháng chiến từ chiến khu về. Những người như tôi lại đi tù mút mùa lệ thủy, làm thân trâu ngựa suốt bao nhiêu năm. Rồi có thằng vào trại tù là nhập ngay làm thi đua, tự quản, nhà trưởng, đội trưởng, ăn teng. Đứng trước hàng quân lại lên mặt dạy dỗ bọn tù như cha mẹ dạy dỗ con cái. Đó là đám theo đóm ăn tàn, lúc nào cũng vễnh râu nói những điều đạo nghĩa.

Đến khi qua Mỹ, đám đó lại xưng chính danh này nọ, cũng đăng đàn diễn thuyết, cũng dùng những từ hay ho, nhân danh tự do, dân chủ, công bằng bác ái, chống độc tài đảng trị. Đàn anh thì phe phái, gian lận niềm tin, để giữ lấy uy quyền, dù là uy quyền ảo đi nữa.

Không ai tự cho mình là thằng gian, mà ai cũng vỗ ngực xưng danh ta là đạo. Ta là đạo đây, bao nhiêu thuyền chở ta không khẳm.

Vậy cho nên lần này tôi nhất quyết về đến quỳ trước mộ cụ, xin cụ cho biết ai là đạo, ai là kẻ gian.

Tôi về Mỹ Tho mấy ngày đầu bị bịnh, có thể là sự khác biệt khí hậu, làm thân thể tôi bất an. Lúc này nằm nhà mở internet ra tìm hiểu thêm, mới biết là tôi đã nghĩ sai một chuyện hệ trọng: Cụ đồ Chiểu không phải quê ở Mỹ Tho, mà quê chính cụ là người Gia Định. Sau này lang bạt nhiều nơi. Khi đi thi ở Huế nghe tin cha chết, vì khóc thương nên bị mù mắt, phải bỏ thi về chịu tang cha. Sau ông về sống ở quê vợ ở huyện Ba Tri, Bến Tre. Vì bệnh tật ngày càng trầm trọng, trong những ngày cuối cùng, cụ đồ sống trong cảnh nghèo nàn thanh bạch và cuối cùng ông chết ở đó.

Thế là tôi bị hố, tưởng ông quê Mỹ Tho, đến thăm mộ ông thì gần, nhưng ông được chôn tại Ba Tri, hơi xa đấy.

Tôi rủ đứa em cùng đi và nói ý nguyện của mình. Nó tránh né liền:

Anh đi tìm mộ cụ đồ chi cho mệt, cụ đồ bây giờ chỉ là một tấm gương lý tưởng cho người ta nói phét chơi thôi anh à. Thời đại này là thời đại đồ đểu hết, còn đâu mà anh tìm ra đạo. Cụ đồ nếu có đội mồ sống dậy cũng chỉ biết thở dài thôi. Thời đại của cụ cũng còn có chút lễ nghĩa, liêm sỉ. Chứ bây giờ thì hết rồi anh ơi.

Thằng em tôi mới trên bốn mươi mà giọng nó như ông cụ non. Mà nó nói đúng quá chứ đâu có có sai, thời đại này, đâu tìm được chút lễ, nghĩa, chỉ chuyện đi ra đường dày đặc xe cộ, nghe tiếng xe nẹt pô của mấy cậu ấm cô chiêu cũng đủ mệt rồi.

Thôi tôi đành ở nhà, xếp vó.

Trần Yên Hòa,
trích “Sấp Ngửa”, tác phẩm mới xuất bản tháng 5, 2016

  • Tác giả Trần Yên Hòa (Uyên Nguyên chụp)
Advertisements


Chuyên mục:Trên kệ sách

Thẻ:,

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: