Nguyễn Trí: Những Bản Dạo Khúc Của Nguyễn Quang Tấn

112 DẠO KHÚC NGUYỄN QUANG TẤN
Lotus Media xuất bản tại Hoa Kỳ
Ảnh: Ðình Nguyên
Bìa và trình bày: Uyên Nguyên

Copyright © 2019 Lotus Media.
All rights reserved.

Ngoài thơ thẩn, nhạc nhẽo, anh ta chẳng biết cái quái gì. Ngớ ngẩn như một đứa bé. Vì thế giang hồ gọi anh là Hoàng Tử Bé. Tấn ít nói, lại càng ít nói về Thơ. Nếu có ai hỏi thì câu trả lời của anh ta thường là: ” Tôi làm thơ là bởi vì tôi biết làm thơ, cũng như tôi cuốc đất là bởi vì tôi biết cuốc đất, chẳng có quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách gì.” Trí Khùng tôi nghe riết bực mình, muốn văng cái con củ cải. Nhưng đôi khi thấy anh ta buồn rầu, tôi cũng tán: “Tìm được một anh thủ tướng tài giỏi đã khó, kiếm được một tay đàn địch, thơ phú như anh lại còn khó hơn…” Nghe tôi nịnh, anh ta cười, khoái lắm.

Đọc thơ của Nguyễn Quang Tấn, cái đầu tiên ta thấy là: “CHỮ ” biến đi đâu mất. Biến sạch, chỉ còn hình tượng. Tác giả hầu như không chú trọng nhiều đến ngôn từ, nhưng lại rất thích sử dụng hình tượng. Trong thơ anh rất khó để tìm thấy một từ có tính hàn lâm, kinh viện, sáng tạo, cách tân vv… nhưng hình tượng thì lại đầy ăm ắp, nhan nhản: “đêm mơ người gù lưng gánh gồng ác mộng…”khi hoàng hôn chim tìm đường về, tôi vác tảng đá lên đường đi…” “dù đường xa từng bước tật nguyền…” “trong đôi mắt nàng, tròng đen đã rơi đâu mất, nhưng tròng trắng thì vẫn còn nguyên…” những hình ảnh này có khi lại chuyển động với không gian rất rộng: “bầy người đói lả, trong bóng chiều tà, mang vài hạt giống, đường về đất hứa bao xa…” Ngoài những hình ảnh bi thảm, rờn rợn, vẫn thấp thoáng những hình ảnh rất gợi cảm: “mầu hoa thanh tân, đêm xuân rơi trên đôi vú trần…” “bàn chân trần nằm trên bờ đá trắng, bờ đá trắng nằm dưới bàn chân trần…” “thương đôi môi nhỏ, ngậm một nhánh cỏ úa mầu…” Hay là chỉ bằng ba câu là đã vẽ nên một bức tranh bốn mầu: “sương trắng chưa tan. cô gái môi đỏ đã hái những trái chín vàng. đặt nhẹ nhàng lên thảm cỏ xanh…”

  Trong Dạo Khúc, ngoài tính Họa là tính Nhạc. Những câu dài, thướt tha nằm cạnh những câu chỉ có hai ba từ, đôi khi chỉ có một từ và những quãng lặng, ngắt dòng đã làm nên Tiết tấu:

tôi vẫn nhớ một đêm đôi mắt em nhìn tôi đăm đăm

mắt hươu nai…

mắt sông dài…

mắt như vì sao đẹp nhất bầu trời đêm nay xuống cõi đời và nói…

yêu tôi.

Hình như là tất cả những âm luật của thơ Đường, thơ Lục bát, thơ Mới, thơ Tự do, Sonnet, Ballade, Haiku vv… đều được tác giả một cách vô thức mang về xào nấu khá công phu để tạo ra những giai điệu, hòa âm cực kỳ phức tạp. Phức tạp nhưng không hỗn loạn. Có thể nhìn thấy rất rõ điều này qua Dạo khúc số 73: “phố đèn mầu… hai kẻ đui mù đang dìu dắt nhau…” Tôi không biết gì về thi pháp nên không dám lạm bàn, tôi chỉ thấy một điều mà ai cũng thấy: Trong Dạo khúc, ngoài tính Hội họa, còn có tất cả những yếu tố của Âm nhạc: Giai điệu, Tiết tấu, Hòa âm.

Ngoài tính Nhạc và Họa, còn thấy rất rõ tính Kiến trúc. Đừng nghĩ rằng Nguyễn Quang Tấn làm thơ hồn nhiên như hơi thở, thơ cứ thế tuôn ra… Lầm đấy. Anh ta như một con bạc gian lận, nhìn thì cứ tưởng là ăn may, nhưng thực ra là cả một sự tính toán, sắp đặt, cân nhắc đến từng chi tiết nhỏ nhất. Chẳng hạn: ” gió lung lay mái lều mục tử” và “gió hắt hiu mái lều mục tử“. Hai câu chỉ khác nhau hai từ. Những đảo ngữ và điệp ngữ được sử dụng khá nhuần nhuyễn, câu mở đầu cũng là câu kết thúc vv… Những chi tiết như thế nhiều, nhiều lắm.Trong một bài, nếu ta thêm vào, hay bớt đi một từ, hoặc thay từ này bằng một từ khác, thì ngay lập tức, bài thơ sẽ què quặt, sẽ méo mó, toàn bộ công trình xây dựng sẽ sụp đổ như nhà thơ Thận Nhiên nhận xét về những bài Dạo khúc: “Không thừa, không thiếu một chữ “

Sau cùng, và cũng là quan trọng nhất: Tính Hiệu quả: Ta đang vui, Dạo khúc làm ta buồn, ta đang tỉnh, Dạo khúc làm ta say, ta đang ồn ào, nó làm ta trầm ngâm…

Có người cũng cho rằng Nguyễn Quang Tấn chỉ làm thơ tình, và thơ tình của anh mượt mà theo kiểu “nơi này thành sông thành biển, nơi này anh đã yêu em…” Không hẳn như thế. Rất nhiều bài, nhiều câu mang mầu sắc Tôn giáo:

ôm lấy trời xanh

buông ra là ngã xuống

buông ra là tan tành

dưới kia đá dựng chông chênh.

Trong cõi đời khô cứng, bạo tàn như đá dựng, con người vẫn mong mỏi tìm được nơi nương náu trong khoảng trời xanh bao dung như lòng mẹ. Trong thơ anh, tôn giáo và tình ái thường trộn lẫn với nhau:

khi chúa cứu thế làm rơi giọt máu nhân loại mong chờ

ướt đẫm trang thơ

tôi xé chiếc áo độc nhất

lau gương mặt em bụi mờ …

Và:

tâm hồn tôi đêm nay sẽ mỉm cười nụ cười phật tổ

vô lượng từ tâm

khi khói hương mờ tỏa đóa sen hồng

nếu em về làm gốc bồ đề giải thoát

bóng đổ dài đổ suốt phương đông…

Cũng có người phê phán thơ anh là loại thơ tháp ngà, ốc đảo, quanh quẩn trong chuyện cá nhân… Nhưng đọc kỹ, ta gặp trong thơ anh những câu hỏi gắt gao mang tính Nhân Loại:

vinh dự của lưỡi gươm có phải chăng là thấm máu người

hoang vu dấu hỏi

đất đá trả lời

chuyến xe thổ mộ

đường về xương trắng phơi…

phơi.

Gươm phải thấm máu người mới là vinh dự? Người phải giết người mới là vinh quang? Những dấu hỏi hoang vu bắt gặp trên đường về đầy xương trắng. Tình yêu trong thơ Nguyễn quang Tấn không hạn hẹp trong phạm vi đàn ông với đàn bà. Nó lan tỏa, xót thương đến tận những loài côn trùng, những con thú trong bước đường cùng:

mắt thợ săn rực sáng cuối đường

con thú nhỏ

cúi đầu liếm vết thương…

Và:

hay là chúng ta thử dừng cuộc vui để khóc xem sao

may ra nước mắt

cứu được bao xác thân hèn mọn côn trùng

đêm hỏa thiêu lửa về ngun ngút

ngập trời tây

rồi ngập trời đông…

Có khi lại thấp thoáng mầu sắc chính trị:

hay là chúng ta hãy ngưng reo hò trên những chiến công

để cúi nhìn tan vỡ tận đáy lòng…

 Nhiều văn nghệ sĩ tuyên bố: “Thơ là phải mang tâm thế thời đại.” Nhưng khi được hỏi tâm thế thời đại là cái gì thì họ trả lời lúng túng. Có người cho rằng phải nói về chuyện cá chết ở Vũng áng, Trung quốc thao túng Biển đông vv… Thật ra, những chuyện cá lớn nuốt cá bé, kẻ mạnh ức hiếp kẻ yếu, nước lớn thôn tính nước nhỏ là những chuyện ngày nào cũng có. Có từ khi loài người xuất hiện cho đến ngày tận thế. Đấy không phải là tâm thế của thời đại nào cả, chỉ là những chuyện thời sự. Khi những chuyện thời sự này qua rồi mà đọc lại những tác phẩm viết về nó thì giống như đọc lại một tờ báo cũ, nói về một vụ án đã xử rồi. Có vẻ như là tác giả Dạo khúc không bận tâm gì đến chuyện mình phải viết cái này hay cái kia, tâm thế thời đại hay tâm thế thời sự, mà đơn giản là: Trong lòng của mình có cái gì thì viết ra cái ấy. Một điều không cần bàn cãi là: Chỉ có một Tình Yêu rộng lớn là có thể thay đổi được Thế giới, chấm dứt được những xung đột máu xương giữa người với người, dân tộc với dân tộc

Một điều vô cùng nguy hiểm cho các văn nghệ sĩ là chạy theo những trào lưu mang tính thời thượng, đến khi trào lưu này thoái trào, lỗi thời, thì họ cũng mất tích theo. Một sự phí phạm đáng tiếc nếu các văn nghệ sĩ này có thực tài. Trong đạo quân nhà thơ đông nghìn nghịt hiện nay: Thơ thiền, thơ tranh đấu, thơ tình dục, thơ tân hình thức, thơ hiện đại, thơ hậu hiện đại, thơ lên đồng vv… không biết đặt Nguyễn quang Tấn ở trong hàng ngũ nào. Anh phải đứng một mình. Có thể là đứng hiên ngang oai hùng, nhưng cũng có thể là đứng co ro, ủ rũ, nhưng vẫn cứ là phải đứng một mình.

Như đã nói, tôi không biết gì về thi pháp, cũng không biết gì về phê bình văn học. Tôi chỉ nói theo cảm tính bình thường của một người đọc thơ bình thường, nói ra những điều bình thường ai cũng có thể nhận thấy. Sau cùng, xin trích dẫn một câu của Nguyễn Phước Nguyên:

– Đọc Dạo Khúc Đi, Bạn Sẽ Không Thất Vọng.

NGUYỄN TRÍ

 

GẶP EM
MỘT TRỜI
XANH NHƯ NGỌC

(Thay lời bạt) 

 

 

 

Một đêm khuya, tôi đứng đốt thuốc chờ ấm máy xe. Vắng lạnh. Thảng hoặc có tiếng tuyết vụn vỡ lào xào dưới chân. Ngước mặt nhìn trời. Bất chợt choáng ngợp bởi thân thế nhỏ nhoi của con người dưới mênh mông vô cùng vũ trụ. Lúc đó những câu thơ năm cũ vọng ngược về.

tôi kể rằng tôi đã đứng rất lâu

giữa trời cao rộng

đợi hồi chuông mở lối tới vô cùng

ơi bàn tay đã cho trần gian

những đêm dài nằm mộng

còn gì – để nói nữa không

Tôi nợ Nguyễn Quang Tấn rất nhiều. Ông đã như một ông hoàng sang trọng, hào hoa vung vãi dọc theo đời sống mình rất nhiều của cải. Một thứ của cải không thể đo đếm được bằng những con số. Nhưng đã làm cho tâm hồn người nhận giầu có và ngời đẹp hơn lên.

Tôi quen ông vào những năm đầu thập niên 80 qua một người bạn. Một sáng trong một quán cà phê vỉa hè cư xá, trước mặt tôi là một người đàn ông tóc bạc bù rối, mắt đầy vết chân chim, khó đoán được tuổi. Có thể 40 mà cũng có thể 60. Một vệt mực đỏ bám trên khóe mép chảy từ cây bút bi thỉnh thoảng ông đưa lên miệng cắn, thành dòng, như vệt máu. Ông đưa bạn tôi xem bài thơ vừa chép lại theo trí nhớ lên trang giấy học trò. À, nhà thơ.

Đêm đó, trong gian nhà kho rộng im vắng mà tôi đang trông coi cho một hợp tác xã xây dựng, ông đã chinh phục tôi và một nhóm bạn đủ dạng nghề nghiệp, tuổi tác, bằng cách “kể” những bài thơ mình. Giọng Bắc rõ ràng và chậm rãi. Lúc lúc ngừng giọng nhấp nước trà, đốt thuốc. Hoàng Đình Bình, một anh bạn chơi đàn rải hờ từng nốt rời theo dòng thơ huyễn hoặc. Đêm chìm sâu, sâu mãi, sâu mãi, cho tận trí nhớ tôi hôm nay.

Hầu hết thơ Nguyễn Quang Tấn là thơ tình. Chỉ một số ít bài có tính siêu nhiên. Và tuyệt đối không có một bài nào có tính thế sự, thời sự.

Những bài thơ của ông được đặt cùng tên “Dạo khúc” và đánh số thứ tự từ một trở đi. Và ngẫu nhiên lẫn lộn. Có khi bài Dạo khúc 5 ở tập chép tay này trở thành Dạo khúc 39 ở tập chép tay khác.

Tất cả được viết lại bằng một nét chữ đều và đẹp như chữ in. Trang trọng. Bạn bè yêu thơ, thường “bắt nhốt” ông dăm ngày để ngồi chép lại những bài thơ thất lạc trong trí nhớ.

Trước ngày tôi rời Việt Nam, ông về Sài Gòn chơi một tuần, giao tập bản thảo “Dạo khúc” chép tay trong một cuốn sổ như một món quà cho tình bạn.

Qua Mỹ, đời sống áo cơm trôi dài mấy năm liền không có dịp ngó ngàng gì đến văn chương chữ nghĩa. Tôi chỉ bắt đầu gởi những “Dạo khúc” đến các diễn đàn văn chương hải ngoại như Hợp Lưu, Văn Học, tạp chí Thơ, Văn Học Nghệ Thuật Liên Mạng từ khoảng năm 1995.

Trong thời gian đó, tại Việt Nam, Tấn cũng trôi dạt từ nơi này sang nơi khác với hai nghề kiếm sống là giữ rẫy và dạy nhạc, Anh văn vỡ lòng.

Cô độc chiêm nghiệm đời sống. Bình thản và lặng lẽ viết. Không để làm gì, không để cho ai.

Không mong đợi.

sau buổi tấu nhạc lặng thầm

những âm thanh hoàng kim lấp lánh

sẽ dành cho một bức tường câm

nhưng vẫn có những tiếng đàn buốt lạnh

của hào quang và máu đỏ tươi

hồn tôi ơi – xin giữ lại

đừng bao giờ mang tặng cho ai

Trong thơ, Nguyễn Quang Tấn thường nhắc đến “vàng, màu hoàng kim” như một giá trị tượng trưng cho sự sang trọng và cái đẹp mà ông mãi theo đuổi, truy tìm.

-… em trải gấm vàng trong nắng phơi

-… mật ngọt ứa từ vàng óng trái cây

-… ở chỗ mà chiếc chìa khóa vàng

-… vàng xưa chìm sóng xa miền

-… không phải những gì óng ả đều là vàng

Đôi lúc hào phóng hơn:

… bao nhiêu vàng đổ xuống ven sông

cho thấy được mặt người trên sóng

Và điều ngược lại:

tấm áo bao ngày qua rách rưới…

tôi không còn đồng bạc nào

đặt lên bàn tay

người bạn ăn mày…

tôi không còn hạt lúa nào

cho cánh chim đói khổ

bay về đây từ chốn xa xôi…

Và tôi nghĩ, đó là hai mặt mộng và thật của đời sống ông. Thơ, với Nguyễn Quang Tấn là cứu cánh cho những đỗ vỡ mà cuộc đời đã riêng tặng.

*

Anh Tấn điên,

Đêm nay ngồi gõ những dòng này, tôi đang sống lại một phần tuổi trẻ mình, sống lại cả những phần tuổi trẻ của Như, Thắng, Bình, Vi Phát, Tú, Thành… những bạn bè sống nơi này nơi khác trên mặt đất này, đã may mắn gặp nhau trong giai đoạn khốn khó của cuộc đời như lời anh nói.

Tôi muốn đánh dấu phần đời đó bằng cách “mượn đỡ” một chút thơ của anh, như ngày xưa chúng tôi đã từng, khi cần vũ khí, để chinh phục một trái tim khô hạn, nào đó.

gặp em một trời xanh như ngọc

xa em một trời mây nát tan

– Này, Dạo Khúc! Phải chăng CÁI ĐẸP thoát thai từ những NGUYÊN – VẸN, ĐÃ – VỠ?

Đêm 10/4/1999

T.N

Advertisements


Chuyên mục:Lotus Media, Trên kệ sách

Thẻ:

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: