Trịnh Anh Tuấn – Từ quyền hiến định đến món nợ Luật Biểu tình

tu facebook xuong duongTỪ FACEBOOK XUỐNG ÐƯỜNG – FROM FACECEBOOK TO DOWN THE STREET,
Nhà xuất bản Hoàng Sa (Paracel Publishing House) phát hành, 2016

1. Tóm lược những cuộc biểu tình tự phát của người dân từ 2011 đến nay

10982623_916823151671540_7450062727163772571_nNgày 5/6/2011, tại Hà Nội và Sài Gòn đã đồng loạt nổ ra những cuộc biểu tình của người dân phản đối Trung Quốc cắt cáp tàu thăm dò dầu khí Bình Minh 2 ở Biển Đông. Những người biểu tình ở Hà Nội đã tổ chức tổng cộng 11 cuộc tuần hành liên tục vào các chủ nhật vào mùa hè năm đó. Vào cuộc biểu tình lần thứ 11, 47 người đã bị bắt, trong đó gần chục người bị nhốt vào đồn công an, giam giữ nhiều ngày sau đó. Ở Sài Gòn, chỉ có 3 lần xuống đường “được phép” diễn ra trước khi bị dừng hẳn bởi sự trấn áp bằng bạo lực của các lực lượng công an.

Cùng năm đó, vào ngày 27/11, đã có một cuộc xuống đường ủng hộ Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng khi ông đề xuất Quốc hội soạn thảo và thông qua Luật Biểu tình. Kết quả là gần 20 người ở Hà Nội đã bị bắt vào trại phục hồi nhân phẩm Lộc Hà. Sài Gòn cũng xảy ra tình trạng tương tự, có nhiều người bị bắt khi thể hiện sự ủng hộ với ông Nguyễn Tấn Dũng. Bùi Thị Minh Hằng, một người biểu tình nổi tiếng ở Hà Nội vào mùa hè năm đó, bị bắt. Sau đó, bà trải qua hơn 6 tháng trong trại cải tạo Thanh Hà, Hải Dương.

Năm 2012, cũng tại Hà Nội và Sài Gòn, đã có nhiều lần người dân xuống đường phản đối Trung Quốc xâm lấn trên Biển Đông và yêu cầu Chính phủ phải có những biện pháp mạnh mẽ hơn trong mối quan hệ với nước láng giềng phía Bắc. Các cuộc biểu tình diễn ra vào ngày 1/7, 8/7, 5/8 và 9/12/2012 đã diễn ra dưới sự đàn áp, bắt bớ của các lực lượng công an ở cả Sài Gòn và Hà Nội.

Năm 2013, chỉ có một lần xuống đường của người dân vào chủ nhật 2/6, khi những thông tin về ngư dân bị bắt bớ, đánh đập xuất hiện trên các tờ báo chính thống. Ở Hà Nội, đã có hơn 20 người bị bắt vào trại phục hồi nhân phẩm Lộc Hà. Tại đó, xảy ra một cuộc va chạm giữa những người đến đón những biểu tình viên bị bắt và lực lượng thường phục. Để phản đối tình trạng bạo lực của công an, nhiều người đã nằm xuống mặt đường quốc lộ để chặn xe lại, yêu cầu công an không được tái diễn hành vi tấn công người dân.

Năm 2014, khi Trung Quốc cắm giàn khoan Haiyan 981 xuống thềm lục địa Việt Nam, làn sóng phản đối của người dân trở nên mạnh mẽ. Ngày 11/5, diễn ra một cuộc tuần hành lớn ở cả Hà Nội và Sài Gòn mà không chịu sự đàn áp của lực lượng công an. Tuy nhiên, cuộc tuần hành một tuần sau đó vào ngày 18/5 lại bị đàn áp quyết liệt. Nhiều người tham gia biểu tình ở Hà Nội và Sài Gòn bị bắt bớ và giam giữ trái phép gần ba ngày trong đồn công an. Cũng vào thời gian đó, đã có những cuộc bạo loạn của công nhân ở các khu công nghiệp ở Đồng Nai và Bình Dương với lý do phản đối Trung Quốc hạ đặt giàn khoan trái phép.

Năm 2015, thay vì các cuộc biểu tình chống Trung Quốc lại là những cuộc xuống đường vì vấn đề môi trường. Đề án “cải tạo, thay thế” mà thực chất là chặt hạ 6708 cây xanh tại thủ đô Hà Nội đã gặp phải sự phản ứng mạnh mẽ từ người dân. Xuất hiện 5 cuộc tuần hành của người dân yêu cầu chính quyền Hà Nội dừng chặt cây và công khai minh bạch vào các ngày 22/3, 29/3, 12/4, 19/4, 26/4. Ở cuộc tuần hành ngày 26/4, đã có 22 người bị bắt vào đồn công an quận Long Biên, phần lớn là phụ nữ.

Vào đầu tháng 12, khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sang thăm Việt Nam, tại Hà Nội đã diễn ra nhiều cuộc tuần hành phản đối Trung Quốc bành trướng trên biển Đông và phản đối chuyến thăm này của ông Tập. Ngày 5/12, đã có hơn 20 người bị bắt vào đồn công an TP Hà Nội, số 6 Quang Trung, Hà Đông.

Vào tháng 4/2016, xuất hiện một vụ ô nhiễm môi trường trên diện rộng ở bốn tỉnh ven biển Bắc Trung Bộ, khiến cá chết hàng loạt, ảnh hưởng cuộc sống của nhiều người dân. Formosa Hà Tĩnh là đối tượng tình nghi số 1 với nghi án xả thải độc hại làm chết cá. Trước sự chậm trễ và thiếu minh bạch của chình quyền trong quá trình xử lý, ngày 1/5, người dân ở nhiều nơi trên cả nước đã xuống đường thể hiện thái độ. Tại Hà Nội, cuộc tuần hành diễn ra tương đối ôn hòa. Tuy nhiên, ở Sài Gòn và các nơi khác, người biểu tình đối mặt với sự trấn áp quyết liệt bằng bạo lực của các lực lượng công quyền. Nhiều người bị bắt bớ, giam giữ trái phép cũng như bị tấn công đổ máu trên đường phố.

Cùng với những cuộc biểu tình chống Trung Quốc và bảo vệ môi trường, đã diễn ra hàng trăm cuộc biểu tình của dân oan mất đất khiếu kiện ở nhiều nơi, cũng như cuộc biểu tình của người dân phản đối dự án nhiệt điện ở Bình Thuận gây ô nhiễm trầm trọng.

2. Nhu cầu biểu đạt của người dân và hành lang pháp lý

Ở một đất nước dân chủ, việc người dân thể hiện quan điểm về một vấn đề nào đó là hết sức dễ dàng. Người ta có nhiều cách biểu thị quan điểm đó bằng nhiều cách khác nhau. Và một trong những cách thông thường nhất là biểu tình. Theo bách khoa toàn thư Bắc Mỹ, “biểu tình là một hành động phi bạo lực của một nhóm người, nhằm mục đích đưa đến cộng đồng một quan điểm hay một cách nhìn nào đó trong xã hội”. Quyền biểu tình cũng là một trong những quyền rất quan trọng của quyền tự do biểu đạt, thuộc Điều 19 ICCPR (Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị, 1966). Việt Nam chính thức phê chuẩn Công ước ICCPR từ năm 1982.

Hoàn cảnh Việt Nam hiện tại tồn tại rất nhiều mâu thuẫn, bức xúc xã hội. Tuy nhiên, việc thể hiện các quan điểm trái chiều với ý muốn của Đảng Cộng sản là một nguy cơ cho bất cứ người nào. Đã có nhiều nhà đấu tranh dân chủ, blogger tự do đã bị giam cầm vì việc thể hiện quan điểm cá nhân. Nhà nước tìm mọi cách bóp nghẹt các quyền tự do cơ bản của con người, đặc biệt là quyền biểu tình. Như đã liệt kê phần trước, những người dân thực hiện quyền biểu tình lại gặp phải sự ngăn cản trái luật từ các cơ quan công quyền bằng bạo lực và giam giữ tùy tiện. Mặc dầu quyền biểu tình là một quyền hiến định, ở Điều 25 Hiến pháp 2013, tuy nhiên, việc thực thi và chế tài với những ai ngăn trở quyền này không hề được quy định rõ ràng. Những hành vi cản trở biểu tình đã xảy ra mà không hề bị xử lý. Hành lang pháp lý để người dân thực hiện quyền của mình vẫn không hề tồn tại. Luật biểu tình vẫn là một món nợ là Quốc hội khóa  13 đã bế mạc vẫn nợ nhân dân.

3. Món nợ Luật Biểu tình 

Điều 25, Hiến pháp 2013 nêu rõ: “Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình. Việc thực hiện các quyền này do pháp luật quy định”. Như vậy, quyền biểu tình là một quyền hiến định. Và khi chưa có Luật Biểu tình, các cơ quan chức năng không biết thực hiện quyền này như thế nào. Người dân có quyền làm những gì luật pháp không cấm.

Vào thời gian trước, nhiều người đi biểu tình bị lực lượng công an sử dụng Nghị định 38/2005 về một số biện pháp đảm bảo trật tự công cộng để làm căn cứ xử lý. Các cơ quan chức năng đánh đồng việc “biểu tình” với hành vi “gây rối trật tự công cộng”. Với cách nhìn nhận vấn đề như vậy, chính việc sử dụng Nghị đinh 38/2005 để áp dụng cho quyền biểu tình đã khiến Nghị định này trở nên vi hiến, trái với Hiến pháp. Vì vậy, không thể sử dụng một văn bản dưới luật ( cụ thể đây là nghị định ) đã vi hiến để điều chỉnh một quyền hiến định.

Năm 2011, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã lên tiếng đề xuất Quốc hội soạn thảo, ban hành Luật Biểu tình. Một thời gian sau, Luật này được Chính phủ giao cho Bộ Công an soạn thảo và trình Quốc hội. Tuy vậy, sau rất nhiều lần trì hoãn, tại phiên họp cuối cùng của Quốc hội khóa 13, dự thảo Luật Biểu tình vẫn chưa hề đưa đưa ra. Suốt bốn năm trời, Bộ Công an được giao soạn thảo dự thảo luật này vẫn không hoàn thành. Đại biểu Quốc hội Trương Trọng Nghĩa đã bức xúc phát biểu rằng: “Nếu Bộ Công an bận quá, không soạn thảo được thì tôi xin nhận soạn thay”.

Món nợ Luật biểu tình của Quốc hội khóa 13 để dành cho Quốc hội khóa 14, và chưa biết bao giờ mới trả được. Những công dân thực hiện quyền hiến định của mình vẫn chịu sự đàn áp, giam giữ và đánh đập tàn bạo từ phía lực lượng công an và công quyền.

Trịnh Anh Tuấn

Advertisements


Chuyên mục:Trên kệ sách

Thẻ:, ,

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: