By Xia, Ming/Hồ Như Ý dịch: Những người làm báo chỉ có được tự do khi dám đấu tranh

Những người làm báo chỉ có được tự do khi dám đấu tranh (2013.01.10)

Năm 2013 vừa mới bắt đầu, bài xã luận chào năm mới trên tờ Southern Weekly đã bị buộc phải thay đổi nội dung, đạo đức báo chí của những người làm truyền thông bị cưỡng hiếp, điều đó đã một lần nữa nhắc nhở tất cả những người trong lĩnh vực truyền thông rằng, ở Trung Quốc không có “Luật Báo chí”. Khi người phát ngôn thông tin Bộ Ngoại giao của một quốc gia long trọng tuyên bố rằng, “ở Trung Quốc không tồn tại cái gọi là chế độ kiểm duyệt báo chí, chính phủ Trung Quốc bảo vệ tự do báo chí, cũng như phát huy thỏa đáng vai trò giám sát đôn đốc dư luận của công dân và báo chí truyền thông,” ngoài ra, những cảnh sát mặc sắc phục thì lại cầm lấy máy quay phim cùng máy ảnh (súng ngắn súng dài) chĩa vào ghi hình những người lên tiếng ủng hộ tụ tập trước cửa tòa báo Southern Weekly. Với cảnh giọng nam tiếng bắc[1] trái ngược như vậy, cũng chỉ có thể diễn ra ở cường quốc hoang đường số 1 thế giới Trung Quốc.

Cấm chỉ báo chí ngắn ngủi

Đối mặt với sự thực rằng “tự do báo chí” không được pháp luật bảo hộ, công dân và truyền thông không thể nào mong chờ vào những ban thưởng, đặc ân “tự do ngôn luận” và “tự do báo chí” của chính quyền. Sự kiện tờ báo Southern Weekly cũng như hai “mùa xuân” lớn nhất của báo chí truyền thông Trung Quốc trong một phần tư thế kỷ qua đều là những thành quả được mang lại nhờ thực tiễn. Vào cuối thập niên 1980 của thế kỷ trước, tờ “Thế Giới Kinh Tế Đạo Báo” và tờ “Tân Quan Sát”  ở Thượng Hải đã dùng chiến thuật “đá bóng sát đường biên”, không ngừng tiếp tục mở rộng không gian tự do báo chí. Vào thời điểm Tết Nguyên Đán năm 1989, truyền thông Trung Quốc, bao gồm nhiều cơ quan báo chí của trung ương, ví dụ như Nhân Dân Nhật Báo, Tân Hoa Xã và Trung Quốc Nhật Báo đều bắt đầu mạnh dạn cất tiếng nói thật. Những biên tập và phóng viên của họ thậm chí còn tham gia biểu tình trên đường phố, tuyên bố rằng từ đây sẽ từ chối nói dối. Năm 2008, truyền thông trung ương, địa phương, dân gian và công dân đã có sự quật khởi tập thể trong trận động đất Vấn Xuyên, tạo ra một “trận động đất trên truyền thông”, đem những tiêu chuẩn của truyền thông báo chí như “kịp thời, công khai, minh bạch” nâng lên một tầm cao mới.

Các sự cố đột xuất tạo ra không gian tự do

Mặc dù những sự kiện mang tính tiêu biểu như “mùa xuân 1989” và “động đất 2008” của báo chí truyền thông sau đó đều bị đảng quốc tiêu diệt bởi “mùa xuân giá lạnh”, nhưng họ đã để lại cho chúng ta nhiều kinh nghiệm thực tiễn quý báo vè tự do báo chí. Nói một cách cụ thể thì có máy điểm sau:

Thứ nhất: Có xảy ra các sự kiện bất ngờ, liền sẽ có tin tức báo chí; có các sự kiện lớn, liền sẽ có tin tức lớn. Mặc dù giới truyền thông có ý thức chủ thể và lợi ích của các ban nghành, bộ phjan, nhưng truyền thông vẫn là một trung gian kết nối các giai tầng, các phương diện cùng những sự kiện lớn trong xã hội. Sự thúc đẩy của “cái tôi” gần giống với bản năng muốn phá vỡ áp bức của thế giới bên ngoài khi các phóng viên truyền thông tranh nhau đưa tin thì cần phải có sự kiện lớn phát sinh. Xuất phát từ sức ảnh hưởng đến nhân tính mạnh mẽ như vậy, từ sau những sự kiện như hàng nghìn hàng vạn sinh viên tuyệt thực năm 1989 cho đến trận động đất Vấn Xuyên năm 2008, tập thể giới truyền thông trong trạng thái vô thức giống như bầy ngựa hoang, tránh thoát khỏi những sợi dây cương trói buộc “cổ họng phát ngôn của đảng”; trọng tâm của nó đã đổi từ “đường lối của đảng” sang “đường lối của nhân dân”; đi từ giai điệu chủ lưu ca tụng đường lối “Vĩ đại, Quang vinh, Đúng đắn” dịch chuyển sang giai điệu đa nguyên, lên tiếng vì xã hội và người dân.

Sự kiện đột xuất luôn là thứ không thể nào tránh khỏi, các sự kiện lớn cũng là có thể được tạo ra, bởi vậy, sự đột phá trong tranh chấp giữa tự do báo chí và quản chế, kiểm duyệt báo chí sẽ là luôn có cơ hội. Vấn đề nằm ở chỗ người ta cần chuẩn bị tốt cho việc sử dụng các sự kiện mang tính đột xuất cũng như hạ quyết tâm tạo ra các sự kiện lớn.

Thứ hai: Sự vận hành của hệ thống quan liêu kiểm soát truyền thông của đảng quốc luôn là chậm hơn một nhịp so với các sự kiện đột xuất, sự sai khác về thời gian chính là cửa sổ cho tự do. Bởi vì trong chốn quan trường người người đều sẽ tự bảo vệ bản thân và đùn đẩy lẫn nhau, bất kỳ một chút khủng hoảng nào đều dính dáng tới lãnh đạo cấp trên, đợi cấp trên đưa ra chỉ thị. Trong khi đó với cơ chế quyết sách”cửu long trị thủy” cùng hiện thực chính trị “chính lệnh không ra khỏi Trung Nam Hải” của đảng quốc khiến cho sự thống nhất và tốc độ trở thành việc bất khả thi. Nếu như truyền thông có thể nắm bắt được sai khác về thời gian, thúc đẩy sự minh bạch và tự do, thì có thể sẽ dẫn đến sự thay đổi càng lớn từ phía xã hội. Sự xuất hiện của phong trào dân chủ toàn quốc năm 1989 cũng như sự trỗi dậy của phong trào xã hội dân sự năm 2008 đều có sự cống hiến không thể tách rời của truyền thông.

Thứ ba: Khi sự kiện đột xuất chỉ là nhằm vào một bộ ngành cụ thể hoặc ở cấp địa phương, đảng quốc trung ương luôn là áp dụng phương châm “thánh thượng anh minh, nô tài khốn nạn”, đem lãnh đạo của bộ nghành cấp dưới hay lãnh đạo địa phương xem nó như “cầu chì” đốt chảy nó nhằm bảo vệ mạch điện tổng. Vào thời điểm này thì sẽ có tự do báo chí, có không gian để truyền thông đôn đốc giám sát. Trong trận động đất Vấn Xuyên 2008 tôi đã trải nghiệm, truyền thông trung ương thì có được quyền lực đi giám sát đôn đốc chính quyền địa phương và vạch ra những chỗ chưa tốt. Chỉ khi trung ương thống nhất hạ lệnh, truyền thông trung ương mới từ đó thu chiêng thu trống lui binh. Trung Quốc hôm nay, nếu như tại một địa phương, thời gian diễn ra các sự kiện đột xuất càng kéo dài, thì không gian hoạt động của truyền thông càng nhiều, khả năng sản sinh ra ngọn lửa đốt trụi cả thảo nguyên càng lớn.

Quyền lợi là thứ dùng đấu tranh mới có được

Thứ tư: Nếu chỉ nghe ngóng, còn không bằng thực thi; hành động luôn là tốt hơn so với ngôn luận. Làm việc chính là để thực hiện tự do báo chí và tự do ngôn luận. Mặc dù bài viết đón chào năm mới trên tờ Southern Weekly đã bị sửa đổi nội dung, nhưng hành động phản kháng của những người làm truyền thông đã đưa tới những âm thanh to lớn hơn, truyền bá đi những tin tức sắc bén hơn. Quan trọng là có được tinh thần mà Ngải Vị Vị đã thể hiện: Cưỡi lên lưng ngựa và hành động!

Thứ năm: Tầm quan trọng của luật pháp vẫn còn thua xa so với phong tục dân gian; nếu ý thức công dân được nâng cao, mọi người đều phá vỡ nhà tù tư tưởng từ chính bản thân mình, thì kể cả khi không có “Luật Báo chí”, người dân cũng tự do rồi. Ở Ô Trấn, nhân dân đã tự do. Ở quảng trường Southern Weekly, tất cả những người ủng hộ đã tự do rồi. Khi những thanh niên trẻ tuổi vừa xinh đẹp vừa dũng cảm đã bày tư thế để chụp ảnh trước cảnh sát, thì những người trẻ tuổi này đã tự do. Tất cả những người bàng quan cũng nhận được sự can đảm để giành lấy tự do, bảo vệ nhân quyền.

Tự do không phải là thứ được trao tặng. Tự do chính là ở trong tim, tự do chính là ở ngay miệng, tự do chính là ở dưới chân, tự do chính là ở trên đường phố!

(Trích một phần chương 6, ÐẾ QUỐC MẶT TRỜI ÐỎ, NXB Cổ Loa sắp xuất bản, 2019)

____________________________________________
[1] Câu thành ngữ gốc vốn là “南腔北調” ở đây tác giả chơi chữ 南“槍”北調, chữ槍 ở đây là khẩu súng.

Advertisements


Chuyên mục:Lotus Media, Tác giả - Tác phẩm, Tác giả, tác phẩm, Trên kệ sách

Thẻ:,

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: