By Xia, Ming/Hồ Như Ý dịch: Bản chất của đế quốc

Hongtaiyang DiGuo
By Xia, Ming
Hồ Như Ý dịch

Bệnh tâm thần phân liệt của tầng lớp cao tầng Đảng Cộng sản Trung Quốc: Trung Quốc đang trải qua một cuộc đại luận chiến về ý thức hệ. Hệ sinh thái chính trị ở Trung Quốc đang bị lôi kéo bởi hai cỗ lực lượng “tả” và “hữu”. Xu thế phân thành hai cực về chính trị và xã hội này, một phương diện là được tạo nên bởi tập đoàn cầm quyền hiện nay cũng như đủ loại chính sách được họ thực thi; một phương diện khác, trong thời gian 8 tháng sau khi tiếp nhận quyền lực toàn diện, Tập Cận Bình và Lý Khắc Cường ý đồ muốn đổ trái nghiêng phải, đổ thêm dầu vào đám cháy tranh chấp tả hữu, tăng thêm xung đột mâu thuẫn xã hội. Vào thời khắc quan trọng khi Trung Quốc phải đối mặt với nhiều thay đổi lớn, Tập Lý thổi lên tiếng còi báo hiệu bất ổn định. Đối mặt với khu vực trung dung đi giữa đang ngày càng rời bỏ sự ủng hộ nhanh chóng, Tập Lý cố găng đi theo cái gọi là “con đường ở giữa” duy trì hiện trạng, điều này nhất định sẽ dẫn tới tình trạng mà cựu Thủ tướng Anh Quốc Margaret Thatcher đã mô tả: Anh đang cố gắng đi giữa đường, kết quả là anh gặp phải nguy cơ bị những chiếc xe chạy với tốc độ nhanh từ cả hai phía trái phải tông vào.

Quốc gia đông dân nhất thế giới, thực thể kinh tế thứ hai thế giới, 1.4 tỉ người sống trên một quốc gia có diện tích lãnh thổ rộng thứ ba thế giới, được thống trị bởi chính đảng chuyên chế lớn nhất trong lịch sử nhân loại lẫn thế giới hiện nay, tất cả tạo dựng nên một thể chế chủ nghĩa toàn trị chưa từng có trong lịch sử nhân loại. Đây là thách thức chung của cả người Trung Quốc lẫn cộng đồng chung của loài người trong thế kỷ 21.

 

Quốc gia đông dân nhất thế giới, thực thể kinh tế thứ hai thế giới, 1.4 tỉ người sống trên một quốc gia có diện tích lãnh thổ rộng thứ ba thế giới, được thống trị bởi chính đảng chuyên chế lớn nhất trong lịch sử nhân loại lẫn thế giới hiện nay, tất cả tạo dựng nên một thể chế chủ nghĩa toàn trị chưa từng có trong lịch sử nhân loại. Đây là thách thức chung của cả người Trung Quốc lẫn cộng đồng chung của loài người trong thế kỷ 21.

Đế quốc mặt trời đỏ

Có người đã đem Trung Quốc dưới sự cầm quyền của Tập Cận Bình hiện nay gọi là “Đế quốc đỏ”. “Chủ nghĩa chuyên chế” và “Đế quốc” đã sớm xuất hiện cũng như tiếp nối không ngừng trong lịch sử hàng nghìn năm của nhân loại, nhưng đế quốc của chủ nghĩa toàn trị thì lại là sản phẩm của thế kỷ 20, nó được  chống đỡ trên hai phương diện tinh thần và vật chất: Cái trước được chống đỡ bởi ý thức hệ của chủ nghĩa cực đoan, cái sau được chống đỡ bởi khoa học kĩ thuật hiện đại (bao gồm vũ khí sát thương quy mô lớn và bộ máy đàn áp, giám sát). Ý thức hệ của chủ nghĩa cực đoan bao gồm chủ nghĩa Phát Xít ( Italy, Nhật Bản và nước Đức trong Chiến tranh thế giới thứ hai), chủ nghĩa quốc xã Đức, chủ nghĩa cộng sản của Liên Xô và Đảng Cộng sản Trung Quốc, cũng như chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan đang dần trở thành một ý thức hệ được lan truyền khắp thế giới trong thế kỷ 21 ngày hôm nay. Một điểm chung giữa chúng đó là có được tính bành trướng vô hạn về không gian và thời gian nhằm tìm cách thực hiện quyền lực ý chí của một thực thể đồng chất. Mà loại quyền lực ý chí vô hạn này dường như tiến gần thêm một bước được chứng thực bởi tiến bộ khoa học kĩ thuật, hơn nữa bản thân nó đang trở thành một công cụ chuyển tải với ý đồ thực hiện sự chinh phục và kiểm soát từ có giới hạn đến không giới hạn.

Như thế nào là đế quốc? Giải thích của “Hán Ngữ Đại Từ Điển” là “quốc gia được kiểm soát bởi hoàng đế, thực thi chế độ quân chủ,” “về sau đặc biệt chỉ những quốc gia thực thi chế độ quân chủ nhưng lại có thuộc địa hoặc không có quân chủ nhưng lại mặc sức tùy tiện bành trướng.” Jane Burbank and Frederick Cooper trong cuốn sách “Đế quốc trong lịch sử thế giới: Quyền lực và khác biệt chính trị[1]” định nghĩa “đế quốc” là: “Đế quốc là đơn vị chính trị rộng lớn với chủ nghĩa bành trướng hoặc có được sức mạnh mở rộng kí ức ra không gian bên ngoài, đi cùng với sự hợp nhất, sát nhập cư dân mới thì chính thể này vẫn duy trì được sự khác biệt cùng đẳng cấp. Khái niệm đế quốc mặc định rằng những người dân khác nhau trong chính thể sẽ được cai trị/ thống trị khác nhau.” Hơn nữa, sách của họ đã dùng đế quốc La Mã và đế quốc Trung Hoa làm điểm dẫn nhập. Có thể thấy được phân lượng và địa vị của Trung Quốc trong nghiên cứu về đế quốc.

Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa ngày nay vẫn là một đế quốc ư? Đầu tiên chúng ta có thể nói một cách rõ ràng rằng, “Cộng Hòa Nhân Dân” là thể đối lập của chính quyền Đảng Cộng sản Trung Quốc, mà không phải là bản chất thật của nó. Ban đầu ở Hy Lạp cổ đại, “chế độ cộng hòa” (Politeia, tiếng Anh là Republic) cùng với “chế độ dân chủ” (democracy, vào thời điểm đó càng là “chế độ bạo dân – Mobocracy” được sử dụng sau này) là đối lập nhau. Còn đối với cha đẻ của chính trị học Aristotle, chính thể đầu tiên được chia thành hai loại chính gồm “chính nghĩa” (hoặc được gọi là “tự nhiên”) và “bất nghĩa” (“biến thái”). Tất cả các chính thể phục vụ cho lợi ích công cộng (lợi ích song phương của kẻ thống trị và kẻ bị trị) chính là “chính thể chính nghĩa”, căn cứ vào số lượng kẻ thống trị nhiều ít, lại chia nó làm ba loại: chế độ quân chủ (một người thống trị), chế độ quý tộc (một số ít người thống trị), chế độ cộng hòa (đa số người thống trị). Tương ứng với nó, kẻ thống trị hy sinh lợi ích của những người bị trị nhằm phục vụ cho lợi ích của bản thân hoặc tập đoàn thống trị thì được gọi là “chính thể bất nghĩa”, nó cũng bao gồm có ba loại: chế độ bạo quân, chế độ quả đầu, chế độ bạo dân. Sự thống trị hơn 60 năm của Đảng Cộng sản Trung Quốc, chưa bao giờ nhảy ra khỏi những tuần hoàn trong phạm trù chính trị bất nghĩa, chỉ là từ chế độ bạo quân (độc tài cá nhân của Mao Trạch Đông), chế độ quả đầu (“Bát nguyên lão trị quốc” trong thời đại Đặng Tiểu Bình, “Cửu Long trị thủy” trong thời đại Hồ Cẩm Đào, đều được gọi là “chế độ độc tài tập thể”) cùng chế độ bạo dân ( thời kỳ “Đại Cách Mạng Văn Hóa” cùng thời kỳ xung đột vũ trang những năm đầu Văn Cách).

Thứ hai, chúng ta cần phải ý thức được rằng, bản đồ lãnh thổ Trung Quốc ngày nay về cơ bản là kế thừa di sản của đế quốc Đại Thanh. Bởi vì Đại Thanh đế quốc là một đế quốc đa dân tộc được hình thành do người Mãn chinh phục người Hán, thu nạp thêm người Mông Cổ, người Tạng và người Hồi ở khu vực Tân Cương, Trung Hoa Dân Quốc và Đảng Cộng sản Trung Quốc đều có ý đồ xây dựng một khái niệm quốc gia dân tộc với “dân tộc Trung Hoa” nhằm chỉnh hợp các dân tộc trở thành một thể thống nhất. Hơn 100 năm qua đi, Đài Loan mất đi rồi lại có, có rồi lại mất đi, các phong trào phản kháng và ly khai ở Tây Tạng và Tân Cương đã một lần nữa sống lại trong thế kỷ 21 bởi tôn giáo và văn hóa, Hong Kong sau khi được Trung Quốc Đại Lục thu hồi chủ quyền cũng đã uẩn nhưỡng ra “Cách mạng thành bang”, tất cả những hiện tượng trên đều là sự thách thức đối với đồng thuận văn hóa “dân tộc Trung Hoa” nhân tạo, về thực chất là đem lại một cuộc khủng hoảng đối với đế quốc. Nếu như chúng ta không suy tư lại sự thất bại của việc xây dựng chế độ dân chủ cộng hòa từ đó dẫn tới sự thất bại trong việc xây dựng sự đồng thuận đối với “dân tộc Trung Hoa”, nếu chúng ta không suy ngẫm lại rằng chính bởi vì thiếu hụt quyền công dân đã ngăn trở sự tham gia bình đẳng của các sắc dân Hán, Mãn, Mông, Hồi, Tạng và các dân tộc khác nhằm tạo ra một sự đồng thuận văn hóa mới, thì chúng ta liền không thể nào hiểu được căn nguyên của cuộc khủng hoảng dân tộc hiện nay ở Trung Quốc, cũng không cách nào tưởng tượng được Trung Quốc có khả năng sẽ phải đối mặt với sự sụp đổ theo mô hình đế quốc Liên Xô đã gặp phải.

Cuối cùng, đi cùng với sự tăng trưởng bay vọt về kinh tế và sức mạnh quốc gia của Trung Quốc trong quãng thời gian hơn 30 năm qua, tư thái bành trướng ra bên ngoài của Trung Quốc ngày càng rõ ràng. Biểu hiện đầu tiên của nó chính là sự gia tăng những xung đột giữa Trung Quốc với các quốc gia láng giềng như Nhật Bản, Việt Nam, Philippine trong vấn đề quần đảo Senkaku[2], tranh chấp lãnh thổ biển Đông. Trong cuộc truy tìm tài nguyên ở các quốc gia thuộc thế giới thứ ba (năng lượng, khoáng sản, vật liệu xây dựng và thực phẩm, lương thực) khi thúc đẩy các chiến lược về Châu Phi, Châu Mỹ Latin và Trung Á, Trung Quốc ngày càng giống với các quốc gia Phương Tây theo chủ nghĩa thực dân. Những thẩm thấu về văn hóa ra nước ngoài thông qua chiến lược “Tuyên truyền tích cực ra bên ngoài” của Đảng Cộng sản Trung Quốc, đặc biệt là sự kiểm soát đối với người Hoa ở hải ngoại, cũng như các hoạt động gián điệp thương mại và hành vi xâm nhập mạng internet của các Hacker được chỉ đạo bởi quân đội và chính phủ Trung Quốc, tất cả đều mang đặc trưng của đế quốc. Lãnh tụ đảng của Đảng Cộng sản Trung Quốc Mao Trạch Đông từng phát minh ra khái niệm “Chủ nghĩa đế quốc xã hội” nhằm mô tả về một Liên Xô theo đuổi bá quyền bành trướng, về sau Đảng Cộng sản Albania đem Liên Xô và Trung Quốc đều gọi là quốc gia “chủ nghĩa đế quốc xã hội”. Bởi vậy, đem Trung Quốc dưới sự thống trị của Đảng Cộng sản đặt vào trong khuôn khổ phân tích “đế quốc” không hề là điều khiên cưỡng.

“Đế quốc mặt trời đỏ” là danh từ mà tôi đặt cho Trung Quốc chuyên chế mới giàu xổi. “Màu đỏ” hiển nhiên là thể hiện bản chất của chính quyền cộng sản của nó, còn “đế quốc mặt trời” thì đến từ sự ngưỡng mộ của think tank cao cấp nhất Đảng Cộng sản Trung Quốc hiện nay là Vương Hỗ Ninh đối với “đế quốc mặt trời” Nhật Bản, ông ta tự tin nhận định “đế quốc mặt trời” sẽ chiến thắng trước thể chế Hoa Kỳ, đồng thời ông ta khát vọng với giấc mộng muốn Trung Quốc có thể trở thành dân tộc tiếp theo đưa ra lời thách thức đối với Hoa Kỳ. Vào nửa cuối năm 1988, Vương Hỗ Ninh đã có có chuyến thăm 6 tháng tới Hoa Kỳ (nhân tiện đây nói một chút, vào thời điểm đó chúng tôi đã là đồng nghiệp ở khoa Quan hệ quốc tế Đại học Phục Đán, trong thời gian ông ta thăm Hoa Kỳ đã ở trong nhà của thầy giáo hướng dẫn nghiên cứu tiến sĩ của tôi), đồng thời viết cuốn sách “Hoa Kỳ phản đối Hoa Kỳ”, dùng thái độ phê phán nhằm yết thị, làm sáng tỏ những mâu thuẫn nội bộ trong xã hội Hoa Kỳ, “dùng một Hoa Kỳ chân thật nhằm phản đối một Hoa Kỳ trong trí tưởng tượng.”

Phần đoạn cuối cùng trong chương cuối cuốn sách là “Đế quốc mặt trời”. Tác giả bắt đầu với bộ phim điện ảnh “Empire of the Sun” mà ông ta xem ở Hoa Kỳ, đầu tiên chú ý tới “người Phương Tây bị bắt nhốt vào trại tập trung trong Chiến tranh thế giới thứ hai, được canh giữ bởi một nhóm lính Nhật Bản, chịu đủ dày vò, đói khát và sỉ nhục nhân phẩm”. Sau đó, ngòi bút của Vương Hỗ Ninh chuyển hướng, liên hệ tới một cuộc thách thức mới của Nhật Bản đối với Hoa Kỳ trong thập niên 1980. Ông ta viết: “Đế quốc mặt trời đang ép buộc Hoa Kỳ phải khuất phục vào khuôn phép.” “Cái bóng của đế quốc mặt trời đang bao phủ Hoa Kỳ.” “Sức mạnh của đế quốc mặt trời đang tăng trưởng giống như phản ứng tổng hợp hạt nhân.” “Thách thức của đế quốc mặt trời đối với Hoa Kỳ là rất nghiêm trọng.” “Có người nói, nếu Hoa Kỳ so sánh cùng với Nhật Bản, thì văn hóa Phương Đông chính là chiếm thế thượng phong.” Ông ta từ đó rút ra hai kết luận quan trọng: Thứ nhất, “Thể chế của Hoa Kỳ, về tổng thể là được xây dựng dựa trên nền tảng chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa hưởng lạc và chủ nghĩa dân chủ, nhưng nó rõ ràng là đang thua một thể chế được xây dựng trên chủ nghĩa tập thể, chủ nghĩa vong ngã(vị tha) và chủ nghĩa chuyên chế.” Thứ hai, “Trong thế kỷ tới, chắc chắn sẽ có càng nhiều dân tộc đưa tới thách thức đối với Hoa Kỳ.” “Nếu như đủ loại nhân tố và lực lượng bài xích lẫn nhau tồn tại trong xã hội Hoa Kỳ tiếp tục phát triển theo cách này, nó không những làm cho lợi thế của nó không phát huy được, ngược lại sẽ tạo thành những dòng chảy ngầm tạo ra khủng hoảng không thể ngăn chặn được.” Có thể nói, sau hơn 20 năm, Vương Hỗ Ninh cùng với đảng quốc mà ông ta phục vụ chính là đã dùng loại tâm thái này, thay thế Nhật Bản, dùng tư thế của “Đế quốc mặt trời đỏ” với ý đồ đem Hoa Kỳ, hoặc đem quốc gia với những châm ngôn lập quốc “Mọi người sinh ra đều bình đẳng, họ được Tạo hoá ban cho một số quyền tất yếu bất khả xâm phạm, trong đó có quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc.” đẩy về phía khủng hoảng và thất bại.

(Trích phần dẫn nhập quyển ÐẾ QUỐC MẶT TRỜI ÐỎ, NXB Cổ Loa sắp xuất bản, 2019)

[1] Jane Burbank and Frederick Cooper: Empires in World History: Power and the Politics of Difference, Princeton & Oxford, Princeton University Press, 2010.

[2] Quần đảo Senkaku 尖閣諸島, cũng gọi là quần đảo Điếu Ngư 釣魚台群島, là một nhóm gồm các đảo không người do Nhật Bản kiểm soát ở biển Hoa Đông. Các đảo nằm về phía đông của Trung Quốc, về phía đông bắc của Đài Loan, về phía tây của đảo Okinawa, và ở phía bắc cực tây nam của quần đảo Ryukyu.Từ khi Hoa Kỳ trao quyền quản lý các đảo cho Nhật Bản năm 1971, quyền sở hữu các đảo bị tranh chấp giữa Nhật Bản với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Trung Hoa Dân Quốc. Nhật Bản đã kiểm soát các đảo từ năm 1895 cho đến khi đầu hàng kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai. Hoa Kỳ quản lý quần đảo như là một phần của Chính quyền dân sự Hoa Kỳ tại quần đảo Ryukyu từ năm 1945 đến năm 1972, khi chúng được trao cho Nhật Bản theo Hiệp ước trao trả Okinawa giữa Hoa Kỳ và Nhật Bản.

Advertisements


Chuyên mục:Lotus Media, Tác giả - Tác phẩm, Tác giả, tác phẩm, Trên kệ sách

Thẻ:, , ,

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: