Từ Mưa trong vườn chiêm bao đến Đêm vang hình tiếng chuông, nhà thơ Huy Tưởng nhiều lần đặt một chữ vào nơi giác quan mà người đọc chưa quen đón nhận. Trong Trăng kêu xanh trong đá, chữ “xanh” nằm sau chữ “kêu” khiến màu trăng cũng có thể là màu của tiếng. Rồi Đêm vang hình tiếng chuông, chữ “hình” đứng ngay sau chữ “vang”. Một âm thanh vừa dứt có thể còn ngân trong tai. Nơi nhan đề ấy, nó dường như còn để lại đường nét trong đêm.
Ví như Đêm trăng nằm nghe sung rụng ngoài sân, Huy Tưởng đã nói rõ trái sung rơi ở đâu ngay nhan đề. Thế nhưng đến câu thơ, chỗ rơi ấy đổi khác:
Ầm vang trái rụng xuống đời ta xưa
Điều bất ngờ nằm ở chữ “xuống”. Nó vẫn giữ phương rơi của trái sung, đồng thời đưa tiếng rụng vào một nơi chỉ có thể đến bằng hồi tưởng. Chữ “xưa” lại nằm ở cuối câu. Ta đã nghe tiếng rụng, đã theo nó xuống đến “đời ta” rồi mới biết cái nơi vừa bị lay động thuộc về một thời đã khuất. Huy Tưởng để người đọc nhận ra độ sâu của tiếng động muộn hơn chính tiếng động một nhịp.
Câu thơ ngân được xa đến thế nhờ một mối vần rất gần. Chữ “người” ở cuối câu lục bắt vần với chữ “đời” ở tiếng thứ sáu câu bát. Tai nghe vần trở về đúng chỗ trong khi nghĩa của câu vừa rời mặt đất. Cái êm của lục bát khiến “rụng xuống đời” lọt qua tai tự nhiên như một cách nói vốn có từ lâu. Đến cuối bài, người nằm nghe thấy mình chia ra theo nghìn nhánh sông. Vầng trăng chỉ qua một khe cửa. Song cảnh rộng đến đâu, ta biết được nhờ tiếng rụng.
Nhớ Correspondances của Baudelaire, hương, sắc và thanh gọi đáp nhau. Đọc Sonnet 31 của Huy Tưởng nơi bài thơ ấy, điều đáng chú ý là lúc màu sắc cất tiếng. Chữ “nâu” đã đi qua hàng cây, mái nhà và khói chiều. Phải sau hai lần “Không tìm thấy” nó mới dội thành “tiếng nâu”. Đặt ở cuối bài, hai chữ ấy mang theo cả những gì người trở về vừa nhìn thấy lẫn bóng người vừa tìm hụt. Màu nâu có tiếng vào đúng lúc cái nhìn đã đi hết thành phố của nó.
Chữ “Chiều” nhiều lần bị một dấu chấm giữ lại giữa dòng. Đọc đến đây, ta phải ngừng khi câu thơ còn đang mở ra. Sau mỗi lần ngừng, một mảnh Sài Gòn lại hiện lên. Dấu chấm chia cảnh ra, màu nâu nối cảnh lại. Hai chuyển động ấy cùng làm nên nhịp của một người trở về, cứ ngỡ đã nhận ra nơi chốn cũ rồi lại phải nhìn thêm một lần. Bài thơ mang tên sonnet và đi quá mười bốn dòng. Cái kéo dài ta thực sự cảm được là buổi chiều ấy, qua bao lần gọi tên, vẫn chưa chịu khép.
Và Những ngày cạn gió, Huy Tưởng hai lần viết “chúng tôi về”. Lần đầu, “chiều đã lấm đầy tay”. Chữ “lấm” cho buổi chiều cái tính chất của đất, thứ có thể bám vào da sau một lần chạm. Đến khổ thứ ba, bàn tay ấy lại xuất hiện trong câu “trên tay vừa cạn biếc”. Suốt bốn khổ, chữ “cạn” đi từ gió đến nắng, rồi đến biếc và thắm. Càng về sau, cái vơi đi càng khó gọi tên. Người ta có thể chờ gió lặng và đợi nắng tàn. Còn khi đã “cạn biếc”, thứ mất đi chỉ hiện rõ qua bàn tay từng giữ dấu của một buổi chiều.
Đến lần “chúng tôi về” thứ hai, cuộc trở về nằm dưới chữ “sẽ” ở dòng trước, còn con đường cũ nằm sau chữ “đã”. Ngày về còn ở phía trước. Đường về đã khuất vào muôn dặm. Bài thơ dồn sự chênh lệch ấy vào hai chữ rất thường. Rồi ở dòng cuối, động tác bước trên đường nhường chỗ cho động tác giở từng trang. Bàn tay từng lấm chiều, từng cạn biếc, giờ đi qua những trang đã vàng. Đến đây mới thấy Huy Tưởng đã để bàn tay nhớ suốt bài thơ. Nó nhớ bằng những gì từng bám vào da, từng rời khỏi tay và cuối cùng còn có thể chạm tới.
Giờ tiễn Ông, tôi đọc lại câu lục bát đêm trăng. Chữ “người” từ câu trên vẫn còn vọng xuống. Chữ “xưa” chưa tới. Trong một nhịp ngắn ngủi, trái sung còn đang rơi.
Yuma, AZ 17.11.2026
UYÊN NGUYÊN
Cám ơn tác giả!
From: con gái của Huy Tưởng
ThíchThích
Kính Chị và Tang gia hiếu quyến
Thành kính chia buồn!
Uyên Nguyên
ThíchThích