Nguyễn Hưng Quốc – Thư Võ Phiến

bia sach thu vo phienThư Võ Phiến, Nguyễn Hưng Quốc biên tập – Người Việt xuất bản lần thứ nhất tại Hoa Kỳ, 2015
(Bìa: Nguyễn Hưng)

Võ Phiến không viết hồi ký. Nhưng mười mấy bức thư đầu trong tập này, trong đó, ông kể chi tiết về dòng họ, cuộc đời và quá trình sáng tác của ông có thể được xem như một hồi ký dưới hình thức thư từ. Những bức thư khác là những mảnh suy tư và tâm tình của ông về công việc viết lách cũng như tình bạn trong giới văn nghệ. Kết hợp lại, những bức thư trong tập này phác hoạ một chân dung khá hoàn chỉnh về Võ Phiến, một trong những nhà văn lớn nhất của Việt Nam trong nửa sau thế kỷ 20.

Nguyễn_Hưng_QuốcTừ đầu thập niên 1990, tôi có . định viết một cuốn sách về Võ Phiến.[1] Tác phẩm của ông, nhờ sáng kiến in Võ Phiến Toàn Tập của nhà xuất bản Văn Nghệ ở California, tôi có khá đủ. Tôi chỉ đề nghị ông cung cấp cho tôi một số tài liệu về gia thế và cuộc đời của ông. Võ Phiến nhận lời. Từ đầu năm 1991, Võ Phiến gửi thư cho tôi khá đều đặn. Tổng cộng, trong vòng hơn 20 năm, số thư lên đến cả trăm bức. Có bức ông kể về dòng họ; có bức ông kể về quãng đời niên thiếu; có bức ông tiết lộ những bước đầu tập tễnh đi vào con đường viết lách; có bức ông bộc bạch những quan niệm của ông về văn học cũng như những ý nghĩ của ông về một số người trong giới cầm bút. Bức thư nào cũng thú vị, và đặc biệt, đầy giá trị sử liệu về con người và tác phẩm của Võ Phiến. Ngay từ đầu, khi nhận được những bức thư ấy, tôi đã loé lên ý nghĩ: Sẽ xuất bản chúng vào một dịp nào đó thích hợp (ví dụ, sau khi ông qua đời).

Trong thời gian chuẩn bị, kéo dài cả trên 20 năm, tôi có hai điều phân vân:

Thứ nhất, có nên in một tập thư như thế này hay không? In, tôi biết, sẽ phải đối diện với không ít ngộ nhận. Ở Việt Nam, cho đến nay, việc xuất bản thư từ của giới cầm bút vẫn là điều hiếm hoi, cực kỳ hiếm hoi. Cuối cùng, tôi quyết định gia nhập vào con số hiếm hoi những người in thư ấy. Quyết định này, thật ra, chẳng có gì là táo bạo: thư, từ lâu, đã là một thể loại văn học thú vị và phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt ở Tây phương. Chúng ta, người Việt Nam, chẳng có lý do gì để không làm một việc hữu ích như vậy.[2]

Điều phân vân thứ hai, nhỏ hơn nhưng lại tế nhị hơn: in, nhưng có nên in cả những lời Võ Phiến khen mình? Nếu in, hẳn sẽ có không ít người hiểu lầm, thậm chí, khó chịu.

Nhưng không in những đoạn khen ấy thì lại tiếc. Trước hết, tiếc một lời khen, lại là lời khen từ một người có uy tín. Tiếc cho những bức thư trong đó lời khen kia xuất hiện: bỏ đi, bức thư cứ bị chênh vênh hụt hẫng thế nào.

Tuy nhiên, điều đáng tiếc nhất là bức chân dung của Võ Phiến, qua thư, như có cái gì bị sứt mẻ: những lời khen ấy, bất kể mức độ chính xác đến đâu, tiết lộ cho chúng ta rất nhiều điều về con người ông. Một con người, mặc dù bao nhiêu gian nan, vẫn thiết tha với cuộc đời và sự sống, lúc nào cũng nhiệt tình đối với người quen kẻ biết, một con người yêu văn chương chữ nghĩa đến mức quay quắt và sẵn sàng động viên những người cầm bút khác ngay cả những lúc ông đang đau ốm ngặt nghèo.[3]

Một số trong tập thư này, đặc biệt 13 bức thư đầu tiên Võ Phiến viết cho tôi từ năm 1991 đến 1992, đã được tôi chuyển cho Võ Phiến xem lại và đề nghị sửa chữa, nếu cần.[4]  Lý do: đó là những bức thư nặng tính chất tư liệu, chủ yếu kể về gia thế và cuộc đời của ông, tôi muốn được chính xác đến tối đa. Mười ba bức thư này là những mảnh đời của Võ Phiến, có thể được đọc như một thứ hồi ký được viết dưới hình thức thư từ. Trong khi những bức thư khác, có khi rất ngắn, chỉ năm ba đoạn, là những mảnh tâm tình và những mảnh suy tư của một kẻ gắn bó cả đời với chữ nghĩa. Kết hợp toàn bộ những bức thư ấy lại với nhau, tôi hy vọng chúng ta sẽ có được một bức chân dung Võ Phiến khá hoàn chỉnh. Dĩ nhiên, đây chỉ là một trong vô số những chân dung khác nhau của Võ Phiến, trong đó bức quan trọng nhất hẳn phải đến từ chính những tác phẩm của ông.

Dù vậy, đứng trước một chân dung như thế, những cảm giác phân vân tôi vừa nêu dường như tự nhiên trở thành quá nhỏ bé. Và vô duyên.

Nguyễn Hưng Quốc

Vài ghi chú về cách trình bày:

Về ngày tháng trong thư viết tay, có khi Võ Phiến viết theo lối Mỹ (tháng trước ngày sau), có khi theo lối Việt Nam (ngày trước tháng sau). Trong tập này, tôi nhất loạt xếp lại theo trật tự quen thuộc ở Việt Nam: ngày, tháng và năm. Ví dụ: Los Angeles ngày 4 tháng 9 năm 1991 (viết gọn lại là: 4.9.1991).Năm, có khi Võ Phiến viết đủ 4 số, có khi lại chỉ viết có 2 số cuối (ví dụ: 05 thay vì 2005). để nhất quán, tôi trình bày lại toàn bộ dưới hình thức 4 số: 1998, 2005, v.v…

Những chỗ vì l. do nào đó cần lược bỏ, tôi sẽ thế vào đó k. hiệu […].

Những chữ chúc tụng, chào hỏi và tên k. cuối thư đều được cắt bỏ, trừ một số trường hợp tương đối “đặc biệt” như, thay vì k. Võ Phiến như thường lệ, tác giả k. tên thật (Nhơn) hoặc tên cả hai ông bà (VP & VP, hoặc VP, vợ chồng), v.v… Tất cả các cước chú đều do Nguyễn Hưng Quốc thực hiện.

[1] Cuốn này, dưới nhan đề Võ Phiến, đã được nhà Văn Nghệ xuất bản năm 1996; sau, Người Việt tái bản năm 2015 dưới tên Võ Phiến, một đời trăn trở.
[2] Xin xem bài “Thư của các nhà văn” in phía sau.
[3] Nói thế, nhưng khi lời khen đi kèm với sự so sánh với một người nào khác, tôi vẫn cắt bỏ. Ngoài ra, những bài chỉ tập trung vào việc khen ngợi hay thăm hỏi, không tiết lộ đ iều gì liên quan đến Võ Phiến, tôi cũng không chọn vào tập thư này.
[4] Võ Phiến chỉ sửa vài chi tiết nhỏ. Về một số sửa chữa này, xin xem các bức thư Võ Phiến gửi Nguyễn Hưng Quốc vào đầu năm 2001, in phía sau.

  • Tác giả Nguyễn Hưng Quốc, nhà văn Phạm Xuân Ðài (đứng), nhà văn Võ Phiến và bà phu nhân, Viễn Phố – ảnh tư liệu của Trùng Dương
Advertisements


Chuyên mục:Trên kệ sách

Thẻ:, , ,

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: