Triệu Tử Dương/Hồ Như Ý dịch: Sự kiện Lục Tứ 1989: Sự đối đầu gay gắt giữa hai phương châm xử lý phong trào sinh viên

3. Sự đối đầu gay gắt giữa hai phương châm xử lý phong trào sinh viên

Ở phía trước có nói đến việc sau khi tôi đi Triều Tiên, phương châm xử lý phong trào sinh viên bị Lý Bằng bọn họ những người ở nhà thay đổi. Sau đây nói kỹ liên quan đến sau khi tôi từ Triều Tiên trở về, sự đối chọi giữa hai phương châm bất đồng đối với vấn đề phong trào sinh viên.

Bài xã luận ngày 26 tháng 4 được đăng lên, tạo nên một làn sóng những tiếng nói oán hận và chỉ trích của sinh viên biểu tình, các cơ quan, đoàn thể, trường học, đảng phái dân chủ đối với Lý Bằng và lãnh đạo chính quyền thành phố Bắc Kinh. Hơn nữa việc Lý Bằng quyết định ngày 25 và 26 tháng 4 truyền đạt trên phạm vi lớn ở Bắc Kinh và các địa phương khác về bài diễn văn của Đặng Tiểu Bình và ngày 25 tháng 4, cũng dẫn tới không ít bàn luận và phê phán đối với Đặng. Bản thân Đặng và người nhà ông ta rất có ý kiến về việc này. Người nhà Đặng nói, Lý Bằng và những người khác ngay lập tức đã đẩy Đặng đi ra tuyến đầu, bản thân thì đi làm người tốt. Ở phía trước tôi cũng có nói qua, cho đến tận cuộc họp Ban thường vụ Bộ Chính trị ngày 17 tháng 5 nhằm thảo luận cách xử lý đối với vấn đề phong trào sinh viên, đó là cuộc hội nghị cuối cùng quyết định thực thi giới nghiêm, Đặng đã tiến hành phê bình Lý Bằng đối với sự kiện này ngay trước mặt đương sự.

Dưới tình hình đó, bởi vì xã luận 26 tháng 4 đã tạo thành cuộc biểu tình lớn vào ngày 27 tháng 4, tạo nên sự bất mãn của cả xã hội ở nhiều phương diện đối với xã luận 26 tháng 4. Lý Bằng không thể không để cho Bào Đồng lại viết một xã luận đăng ngày 29 tháng 4, hơn nữa yêu cầu Viên Mộc[1], Hà Đông Xương[2] tiến hành đối thoại với sinnh viên.Trong cuộc đối thoại đã ghi nhận nhiều yêu cầu của sinh viên, nói rằng rất nhiều yêu cầu của sinh viên có sự nhất trí với đảng và chính phủ, bài xã luận không phải là nhằm vào đại đa số sinh viên, thậm chí còn nói 99.9% sinh viên là người tốt, thực hiện động loạn “phản đảng phản chủ nghĩa xã hội” chỉ là một số cực ít sinh viên, dùng cách nói như vậy để hoà hoãn cảm xúc của sinh viên. Đồng thời bọn họ lại cực kỳ sợ hãi xã luận 26 tháng 4 bị phủ định, đặc biệt là lo sợ sau khi tôi quay về nước sẽ không ủng hộ cách làm này của bọn họ. Lý Bằng sẽ đề cập qua với Diêm Minh Phục[3] (Diêm Minh Phục nói với tôi sau khi tôi từ Triều Tiên quay lại), nếu như Triệu quay về mà không ủng hộ xã luận 26 tháng 4, ông ta chỉ có thể về vườn. Lý Bằng và Diêu Y Lâm[4] thương thảo quyết định muốn tôi nhất định phải bày tỏ ủng hộ sau khi về nước. Bởi vậy sau đó họ một mực muốn bài diễn văn kỷ niệm “Ngũ Tứ” của tôi thêm vào những câu từ bày tỏ một cách rõ ràng phản đối động loạn và phản đối giai cấp tư sản tự do hóa, khi đem bản thảo diễn văn ở lễ kỷ niệm “Ngũ Tứ” gửi cho họ xem, Lý Bằng, Diêu Y Lâm nhất loạt yêu cầu thêm vào nội dung phản đối tự do hóa. Bởi vì lúc đó truyền đạt rộng rãi những lời nói của Đặng, Đặng cảm thấy hình tượng của bản thân đối với tầng lớp thanh niên đã bị tổn hại, Đặng Dung đã thông qua Bào Đồng chuyển lời cho tôi, trong diễn văn kỷ niệm “Ngũ Tứ” nhất định phải tăng thêm những nội dung Đặng từ trước đến nay đều quan tâm, yêu thương đối với thanh niên. Trong diễn văn kỷ niệm “Ngũ Tứ” tôi đã tăng thêm một đoạn, chuyên môn mô tả Đặng yêu thương bảo vệ thanh niên ra sao, chính dưới bối cảnh như vậy đã sản sinh ra đoạn văn đó.

Vào ngày 30 tháng 4 tôi từ Triều Tiên quay về nước, Lý Bằng sốt sắng không thể chờ đợi ngay hôm đó đã tìm gặp tôi, muốn tôi triệu tập mở hội nghị nghe báo cáo của Thành ủy Bắc Kinh, mục đích là muốn ép tôi bày tỏ ủng hộ đối với cách làm của họ trong giai đoạn trước đó. Tại cuộc họp ngắn gọn của ủy ban thường vụ ngày 1 tháng 5, tuy rằng ngay khi về nước tôi đã nghe thấy rất nhiều phản ánh kịch liệt ở các phương diện đối với xã luận 26 tháng 4, nhưng bởi vì vừa mới về nước, dù sao cũng không quá hiểu rõ tình hình, đồng thời cũng tránh để rẽ khúc cua quá gấp, do đó, tôi không thể không bày tỏ sự khẳng định như thường lệ đối với Lý Bằng về sự chủ trì của ông ta trong thời gian tôi ra nước ngoài. Nhưng tôi nhấn mạnh rằng, điều quan trọng là giành lấy ủng hộ từ đại đa số, nhất định phải phân định rạch ròi giữa đại đa số và những người thuộc thiểu số, không nên đem đại đa số mọi người đặt ở thế đối lập, không nên để cho đại đa số mọi người cảm thấy bị đè nén. Bất luận nguyên nhân là gì, cần phải bình tĩnh thừa nhận một sự thật nghiêm trọng, đó là người dân trên quảng trường, đặc biệt là sinh viên, phần tử trí thức, đảng phái dân chủ cùng với luận điệu của chúng ta trong bài xã luận 26 tháng 4 đang có khoảng cách rất xa xôi. Bởi vậy tôi chỉ ra cần phải tiến hành đối thoại một cách rộng rãi, đó là cần lắng nghe ý kiến của sinh viên, giáo viên, công nhân. Đối với vấn đề định tính sự quan tâm của sinh viên, vào lúc đó, tôi nhấn mạnh cần đưa ra lời giải thích mới theo như giọng điệu trong bài xã luận ngày 29 tháng 4. Những người gây ra hỗn loạn “Chống đảng chống Chủ nghĩa xã hội” chỉ là một số cực ít, tôi hy vọng rằng làm như vậy trên thực tế là đem luận điệu của bài xã luận ngày 26 tháng 4 hạ nhiệt xuống. Ngoài ra tôi còn chỉ rõ, cần nắm bắt lấy ngọn cờ khôi phục lên lớp, bởi vì đây cũng là yêu cầu của phụ huynh, giáo viên, đa số dư luận xã hội. Đồng thời, chỉ yêu cầu quay lại lớp học, cảm xúc sẽ trở nên bình tĩnh, tình hình cục diện sẽ ổn định trở lai, các vấn đề khác cũng chính là được giải quyết theo.

Sau khi tôi từ Triều Tiên quay về, đầu tiên là tìm hiểu thêm về mọi mặt tình hình, trước hết xem lại tư liệu thực quay phim đối với cuộc đại biểu tình ngày 27 tháng 4. Ngày 2 tháng 5 tôi nhận lời yêu cầu của những người phụ trách các đảng phái dân chủ gồm Phí Hiếu Thông[5], Tôn Khởi Mạnh[6], Lôi Hạo Quỳnh[7], cùng hội đàm về vấn đề phong trào sinh viên. Sáng ngày 5 tháng 5 có cuộc nói chuyện với Hiệu trưởng Đại học Bắc Kinh là Đinh Thạch Tôn[8], Hiệu phó Đại học Sư phạm Bắc Kinh Hứa Gia Lộ[9], mời họ giới thiệu tình hình phong trào sinh viên ở hai trường đó cũng như góc nhìn của họ. Vào buổi chiều cùng ngày, tôi tự mình quyết định tham gia buổi nói chuyện được tổ chức bởi đảng Đồng minh Dân chủ Trung Quốc cho đảng viên đảng này đang là giáo viên ở các trường đại học khu vực Bắc Kinh, nghe những ý kiến từ phía đảng viên đảng này đối với phong trào sinh viên.Thông qua việc nắm bắt tình hình, tôi càng thêm hiểu rõ rằng phong trào sinh viên lần này là nhận được sự ủng hộ và đồng tình rộng rãi ở mọi phương diện từ quần chúng xã hội, phương châm đối phó sinh viên của Trung ương trong bài xã luận 26 tháng 4 cũng như trước đó một đoạn thời gian là không nhận được sự ủng hộ của người dân. Nếu như không dùng biện pháp đúng mực để nới lỏng giọng điệu của xã luận 26 tháng 4, sinh viên sẽ có cái nhìn tiêu cực đối với định tính của trung ương, sợ sẽ bị tính sổ trả thù sau phong trào sinh viên, mâu thuẫn không thể giảm bớt được. Tôi còn cảm nhận được rằng, nếu như phong trào sinh viên lần này được thu xếp yên ổn bằng phương thức đối thoại, dẫn dắt trong quỹ đạo dân chủ pháp chế, thì nó có thể tiến thêm một bước thúc đẩy sự nghiệp cải cách của Trung Quốc, bao gồm cả cải cách thể chế chính trị. Ngược lại, nếu như tiếp tục dùng bạo lực trấn áp, nối tiếp nó nhất định sẽ là một cuộc vận động phản tự do hóa có quy mô càng lớn hơn, thế lực bảo thủ sẽ nhân cơ hội này ngóc đầu trở dậy, sự nghiệp cải cách sẽ dừng bước, thụt lùi, lịch sử Trung Quốc rất có thể sẽ xuất hiện một thời kỳ đứt gãy. Do đó hai loại phương châm này sẽ dẫn tới hai loại kết quả hoàn toàn bất đồng.

Nhưng mà, mấu chốt của vấn đề ở trên người Đặng. Vào lúc đó, tôi nghĩ, chỉ cần ông ta có thể nới lỏng hoà hoãn một chút, ví dụ như nói một câu thế này: “Báo cáo của Lý Bằng ngày 25 tháng 4, xem ra lúc đó đã đem tình hình nói nghiêm trọng hơn một số, biểu tình cũng không gây ra vấn đề gì quá mức đi chứ!”. Nếu ông ta có thể nói ra được một câu như vậy, tôi có thể đem tình thế xoay chuyển ngược lại, cũng sẽ không đem trách nhiệm sự việc đổ lên đầu của Đặng. Tôi và Ban thường vụ Bộ Chính trị có thể đem trách nhiệm này gánh vác lên vai mình. Nếu Đặng một mực cũng không thay đổi lời nói, vậy thì tôi cũng không cách nào ngăn cản Lý Bằng, Diêu Y Lâm hai người cầm đầu những thành phần cố chấp đến chết này thay đổi thái độ. Mà khi bọn họ không thay đổi thái độ, Ban thường vụ Bộ Chính trị khó có thể quán triệt chủ trương chỉ đạo, thay đổi phương châm đối thoại. Tôi cũng biết rất rõ rằng, đối với vấn đề này từ trước đến nay Đặng luôn có thái độ tương đối cứng rắn, lại tăng thêm báo cáo của Lý Bằng khi ông ta giành lấy thời cơ trở thành chủ đạo, muốn Đặng thay đổi lời nói là việc hết sức khó khăn. Vào lúc đó, tôi rất nóng lòng muốn trực tiếp gặp mặt Đặng để nói chuyện về góc nhìn của tôi, từ đó nhận được sự nhìn nhận của ông ta. Vì vậy tôi liền gọi điện thoại cho Vương Thuỵ Lâm[10] sắp xếp cuộc nói chuyện với Đặng, Vương nói rằng sức khoẻ của Đặng gần đây không được tốt, rất lo lắng tới lúc đó không gặp được Gorbachev[11], tới lúc đó thì có vấn đề lớn rồi. Bởi vậy hiện tại có việc gì cũng không nên báo cáo với ông ta, để Đặng tránh bị phân tâm. Tôi vào lúc đó thậm chí đến tận hiện tại, đều cho rằng lúc đó những gì anh ta nói về tình hình sức khoẻ của Đặng khi đó là sự thật! vào lúc đó thì tình hình sức khoẻ của Đặng đích xác không được tốt.

Ngày 2 tháng 5, tôi đã đem những suy nghĩ cách nhìn của tôi nói cho Diêm Minh Phục, mong ông ta thông qua Dương Thượng Côn và những người xung quanh Đặng, đem góc nhìn của tôi chuyển lời tới Đặng.

Ngày 3 tháng 5, tôi tới nhà Dương Thượng Côn. Dương nói với tôi, ông ta đã nói chuyện với Vương Thuỵ Lâm và con cái của Đặng, bọn họ cho rằng hiện tại sửa đổi xã luận 26 tháng 4 có chút khó khăn, có thể giảm nhẹ, không nên nhắc lại nó, từ từ tránh khỏi khúc cua này. Bọn họ còn nói, nếu hiện tại tìm Đặng nói chuyện, Đặng một lần nữa khẳng định, vậy thì càng khó khăn rồi.

Các anh ở tuyến đầu, từ từ tìm cách tránh khỏi khúc cua này. Dương Thượng Côn lúc đó còn biểu thị, ông ta có thể chia ra làm công tác của những thành viên Ban thường vụ Bộ Chính trị khác. Cũng chính vào ngày này, Diêm Minh Phục tới nhà tôi và nói với tôi: Vương Thuỵ Lâm và con cái của Đặng đều biểu thị, đối với vấn đề phong trào sinh viên, sẽ do các đồng chí phụ trách Trung ương căn cứ vào tình hình thực tiễn xử lý là được. Nếu như hiện tại tìm tới Đặng, vạn nhất Đặng không đồng ý, ngược lại sẽ càng thêm khó khăn. Từ lúc đó về sau mấy ngày, cũng chính là làm theo phương châm này giảm nhẹ tầm quan trọng, từ từ tránh khỏi khúc ngoặt để xử lý sự việc.

Trong bài phát biểu của tôi tại ADB ngày 4 tháng 5[12], cũng dùng giọng điệu này, lại không giống giọng điệu của xã luận 26 tháng 4, cũng không trực tiếp có những câu từ trực tiếp trái ngược. Sau bài diễn văn ngày 4 tháng 5 tại ADB, Dương Thượng Côn lại nói với tôi về kết quả nói chuyện của ông ta với các thành viên khác của Ban thường vụ Bộ Chính trị. Hồ Khải Lập[13], Kiều Thạch tán thành phương châm mới, Lý Bằng, Diêu Y Lâm phản đối. Vạn Lý thì tôi trực tiếp tìm ông ta nói chuyện, ông ta hoàn toàn đồng ý phương châm mới. Như vậy, các đồng chí trong Ban thường vụ Bộ Chính trị tán thành ý kiến của tôi chiếm đa số. Dương còn nói với tôi, ông ta đã nói chuyện cùng với Bành Chân, Bành hoàn toàn ủng hộ ý kiến của tôi. Vào lúc đó Bành còn nói với Dương, nếu như tương lai Đặng trách tội xuống dưới, không thể trách một mình Tử Dương, còn có anh và tôi, anh tính một người, tôi cũng tính một người. Có nghĩa là biểu thị đứng cùng một bên với tôi.

Trước khi tôi về nước, tại hội nghị ngắn của Ban thường vụ Bộ Chính trị thì Bắc Kinh đã từng đưa ra vấn đề thực thi giới nghiêm, vào lúc đó đã từng bị Dương Thượng Côn nghiêm khắc phê bình, cho rằng nếu thủ đô giới nghiêm, chúng ta làm thế nào giải thích với thế giới? Tôi cảm thấy rằng trước khi Đặng quyết định thực thi giới nghiêm, thái độ của Dương đối với phong trào sinh viên là tương đối ôn hòa.

Ngày 4 tháng 5 khi tiếp kiến đại diện của ADB tôi đã có một bài phát biểu về vấn đề phong trào sinh viên. Bản thảo của bài phát biểu này căn cứ vào ý tứ của tôi, do Bào Đồng chấp bút. Trong bài phát biểu này tôi có chỉ ra, vấn đề phong trào sinh viên cần phải được giải quyết trong không khí bình tĩnh, lý trí, khắc chế và có trật tự, giải quyết trên con đường dân chủ và pháp chế. Chỉ ra rằng lần này thái độ của sinh viên vừa bất mãn vừa hài lòng đối với đảng và chính phủ, bọn họ tuyệt đối không phải muốn phản đối chế độ căn bản của chúng ta, mà mà yêu cầu chúng ta thay đổi sửa chữa những bệnh tật trong công việc. Tôi còn nói, phong trào sinh viên lớn như vậy, khó tránh khỏi bị người có ý đồ lợi dụng, nhưng Trung Quốc sẽ không xuất hiện bạo loạn rối loạn trên quy mô lớn.

Sau khi bài phát biểu này được đưa ra, nhận được sự tán đồng rộng lớn ở trong và ngoài nước. Trong vòng mấy ngày kể từ sau ngày 5 tháng 5, các trường đại học ở Bắc Kinh lần lượt khôi phục giảng bài. Trưởng phân xã Tân Hoa Xã đóng tại Hong Kong là Hứa Gia Đồn[14] khi đó đang ở Bắc Kinh đã viết cho tôi một đoạn văn, nói rằng ngày 4 tháng 5 anh ta đã gặp Dương Thượng Côn, Dương rất tán đồng đối với bài diễn văn của tôi. Vào lúc đó dưới sự tán đồng rộng khắp, tối ngày 4 Lý Bằng tới nhà tôi, cũng không thể không nói rằng bài diễn văn của tôi rất tốt, tiếp đó trong bài diễn văn khi ông ta gặp mặt đại diện của ADB, cũng muốn kêu gọi một chút. Nhưng sau đó khi tôi nói tới vấn đề bài xã luận 26 tháng 4, ông ta biểu thị phản đối.

Chính là giai đoạn khi tôi từ Triều Tiên trở về cho đến đầu tháng 5, trải qua tìm hiểu tình hình, cảm thấy rằng xã luận 26 tháng 4 không nhận thu được nhân tân, nếu không thay đổi một cách thích hợp, phong trào sinh viên rất khó hoà hoãn đi xuống, đồng thời dưới tình huống không cách nào gặp và nói chuyện với Đặng Tiểu Bình, tôi và các đồng chí kể trên cùng nhau thương lượng áp dụng biện pháp giảm tốc vượt qua khúc cua, trên thực tế đang từ từ thay đổi.

Vào lúc đó, phương châm và cách làm như vậy đưa tới tình hình trên các phương diện tuy hoà hoãn lại, phần lớn sinh viên khôi phục lên lớp học, nhưng bọn họ muốn nhìn đoạn văn tiếp theo, “Diễn văn Ngũ Tứ” được biến đổi thành hành động như thế nào. Vào lúc đó, tôi muốn mượn nhờ thời điểm hoà hoãn tích cực áp dụng đối thoại, đối thoại ở mọi phương diện, tiến hành một số giải thích đối với các vấn đề sinh viên quan tâm, đem thu hút những ý kiến hợp lý của sinh viên, đối thoại, hướng dẫn, áp dụng các hành động cụ thể.

Nhưng mà, một mặt là tôi và một vài đồng chí trong Ban thường vụ cùng những đồng chí tham gia dự thính ủy viên Ban thường vụ[15] áp dụng phương châm tích cực trên để rẽ khúc ngoặt, ngược lại Lý Bằng cùng những người khác thì cực lực ngăn trở, kéo dài thời gian, thậm chí là phá hoại. Do vậy, phương châm đối thoại, hướng dẫn trong “Diễn văn Lục Tứ” không cách nào thực hiện được. Vào lúc đó tuy rằng sinh viên đã quay trở lại với giảng đường, nhưng vẫn có thái độ bán tín bán nghi đối với phương châm của “Diễn văn Ngũ Tứ”, muốn nhìn xem hành động của chúng ta.

Vào lúc đó một mặt tôi chủ trương đối thoại rộng rãi, một mặt đối với sinh viên đề xuất các vấn đề điểm nóng được xã hội quan tâm, ví dụ vấn đề chính trị liêm khiết, vấn đề mức độ minh bạch hóa, vấn đề dân chủ và pháp chế cũng như vấn đề về dư luận giám sát kiểm tra, cần tích cực đưa ra biện pháp. Kiến nghị Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc thiết lập một ủy ban chính trị liêm khiết có đủ thẩm quyền, độc lập tiếp nhận những báo cáo và tiến hành điều tra về những hành phi phạm pháp của con cái cán bộ cấp cao, tăng cường sự giám sát của dư luận, tăng cường minh bạch hóa, tăng tốc tiến độ định chế Luật báo chí, Luật biểu tình. Áp dụng những biện pháp thông dụng được nhiều quốc gia sử dụng, thông qua lập pháp cụ thể nhằm bảo vệ quyền và lợi ích dân chủ của người dân. Tôi còn đề xuất triệu tập một hội nghị Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc, lắng nghe ý kiến của mấy xí nghiệp lớn cũng như dư luận xã hội cho rằng có vấn đề “quan chức đầu cơ” nghiêm trọng ở một số xí nghiệp này, việc này do Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc tiến hành thẩm tra thêm một bước, hoặc do Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc trực tiếp tổ chức thẩm tra.Bởi vì trong ấn tượng của dư luận, tính minh bạch của Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc lớn hơn so với đảng và chính phủ. Ý tưởng tổng hợp của tôi vào lúc đó, chính là thông qua cải cách đối với một số vấn đề nóng đang nhận được sự quan tâm của xã hội, qua đó một mặt hoà hoãn và giảm bớt một số bất mãn của sinh viên và dư luận xã hội, đem phong trào sinh viên hạ nhiệt và để nó tự dập tắt. Hơn nữa dùng thời cơ này để khởi động cách cách thể chế chính trị, thông qua những vấn đề này làm cho Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc thực sự phát huy được tác dụng là cơ cấu quyền lực tối cao, hướng dẫn để sinh viên đem sự chú ý tập trung vào vấn đề làm thế nào đi sâu cải cách thể chế chính trị.

Ngày 13 tháng 5, tôi và Dương Thượng Côn cùng nhau tới nhà Đặng Tiểu Bình bàn về vấn đề chuyến thăm của Gorbachev, cũng nói với ông ta về tình hình gần đây của phong trào sinh viên, hơn nữa nói ra chủ trương của tôi. Chủ trương đối thoại, nắm bắt thời cơ để thực hiện liêm chính, minh bạch hóa. Vào lúc đó ông ta về nguyên tắc tán thành cách nghĩ của tôi, nói rằng cần nắm bắt thời cơ, đem vấn đề tham nhũng hủ bại giải quyết tốt. Ông ta cũng nói về tăng cường tính minh bạch. Vào lúc đó dư luận xã hội có rất nhiều tin đồn về việc rất nhiều con cháu quan chức cấp cao có hành vi “chính quyền đầu cơ”, những tin đồn về con tôi cũng có rất nhiều. Do vậy chiều ngày 1 tháng 5, trong cuộc họp Ban thường vụ Bộ Chính trị tôi đã đưa ra đề nghị Bộ Chính trị yêu cầu cho ủy ban kiểm tra kỷ luật Trung ương cũng như các bộ ngành điều tra giám sát tiến hành điều tra đối với con trai tôi, sau đó, tôi viết một bức thư chính thức gửi cho Bộ Chính trị, thỉnh cầu Bộ Chính trị ủng hộ yêu cầu này của tôi. Vào lúc đó sinh viên yêu cầu giải quyết một vấn đề nóng được dư luận xã hội quan tâm đó là vấn đề tự do báo chí. Vào ngày 6 tháng 5 tôi tìm tới Hồ Khải Lập, Nhuế Hạnh Văn[16] để thảo luận về vấn đề cải cách báo chí, đề xuất rằng trọng tâm của việc định chế Luật báo chí nên là có những nới lỏng thích hợp đối với đưa tin báo chí và ngôn luận.

Ngày 3 tháng 5 tôi tới nhà của Vạn Lý, cùng nói chuyện với ông ta về góc nhìn của tôi đối với phong trào sinh viên, còn nói tới một số lãnh đạo hiện nay và thái độ của họ đối với vấn đề phong trào sinh viên cùng phản ứng thái quá, chủ yếu là phương thức tư duy được hình thành dưới ảnh hưởng của “cương lĩnh đấu tranh giai cấp” trong thời gian dài, đây là một loại phương thức tư duy đã cũ. Hiện nay thời đại đã thay đổi, cần phải thay đổi loại phương thức tư duy này, thuận theo trào lưu dân chủ và pháp chế. Ông ta hoàn toàn đồng ý với ý kiến của tôi. Ông ấy còn nói, lãnh đạo của Thiên Tân, Bắc Kinh đã từng phản ánh với ông ấy, oán trách thái độ của Trung ương đối với phong trào sinh viên quá mềm yếu. Xem ra đây là chịu ảnh hưởng của phương thức tư duy cũ, ông ta chủ trương cần giải quyết những vấn đề này. Tại cuộc họp Ban thường vụ Bộ Chính trị ngày 8 tháng 5 hoặc là cuộc họp của Bộ Chính trị ngày 10 tháng 5 (không nhớ rõ nữa), ông ấy có phát biểu một bài diễn văn rất thú vị, nội dung là muốn thuận theo trào lưu dân chủ thế giới, đối mặt chính diện với những yêu cầu của sinh viên trong phong trào sinh viên đưa ra. Do trong cuộc họp Chủ tịch ủy ban thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (Chủ tịch Quốc hội) do ông ta triệu tập, đã hoàn toàn ủng hộ một loạt chủ trương mà tôi đề xuất tại hội nghị Bộ Chính trị, quyết định triệu tập hội nghị ủy ban thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc trong thời gian sắp tới, cần đem những vấn đề này liệt kê vào danh sách nghị trình của ủy ban thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc. Ngày 9 tháng 5 ông ta lại tới nhà tôi, nói rằng ông ấy sẽ đi thăm Canada và Hoa Kỳ, vốn là trước khi ra nước ngoài ông ấy muốn tìm Đặng trao đổi một chút, nhưng thời gian không còn kịp. Sau khi ông ta đi Canada và Hoa Kỳ, có mấy lần nói về phong trào sinh viên ở Bắc Kinh là cuộc vận động dân chủ yêu nước, có đánh giá rất cao. Thái độ của Vạn Lý đối với vấn đề phong trào sinh viên không phải là điều ngẫu nhiên, ông ta một mực chủ trương cởi mở đối với dân chủ, ủng hộ cải cách thể chế chính trị. Năm 1987 phong trào phản giai cấp tư sản tự do hóa thì ông ta chính là không tán thành. Ông ta cũng đã từng tổ chức thảo luận chuyên đề đối với vấn đề quyết sách dân chủ hóa. Trong số những thành phần lãnh đạo Trung ương, ông ta là nhân vật kiên định ủng hộ cải cách.

Lý Bằng, Diêu Y Lâm và Lý Tích Minh của thành phố Bắc Kinh và những người xung quanh đã cực lực ngăn trở, tẩy chay và trì hoãn những chủ trương trên của tôi. Đối với bài phát biểu “Ngũ Tứ” tại ADB của tôi thì bọn họ trong mấy ngày đầu tiên không công khai lên tiếng phản đối, thậm chí còn tán thưởng vài câu, nhưng trên thực tế là cố sức bóp méo, hiểu sai, nói rằng diễn văn của tôi là nhất trí với xã luận 26 tháng 4, là một mặt bên của sự việc. Tiếp đó là để Hà Đông Xương tại cuộc họp với Bí thư đảng ủy của các trường đại học ở Bắc Kinh được tổ chức bởi Quốc vụ viện phát đi tin tức, nói rằng bài phát biểu của Triệu chỉ đại diện cho ý kiến cá nhân, không thể đại diện cho Trung ương. Tin tức này rất nhanh truyền tới các sinh viên. Đối với việc đối thoại cùng sinh viên, bọn họ càng nhiều là càng tẩy chay và kéo dài thời gian. Đối thoại vốn là cần tổ chức đối thoại với sinh viên tổ chức biểu tình, nhưng bọn họ không những không cho phép sinh viên trong phong trào sinh viên hình thành tổ chức nhằm bầu chọn đại diện, cũng không cho phép sinh viên tự bầu chọn đại diện, nhất định muốn để cho Hội sinh viên cử đại diện đến đối thoại, hoàn toàn không thể đại diện cho sinh viên đang tổ chức biểu tình. Đối thoại như vậy không phải đồng nghĩa với từ chối đối thoại hay sao? Hơn nữa khi đối thoại bịn họ không có một thái độ chân thành để lắng nghe những ý kiến của sinh viên cũng như thảo luận vấn đề, mà là nghĩ mọi cách để đối phó với sinh viên, giống như việc đối phó với phóng viên nước ngoài ở buổi họp báo vậy, lựa chọn những hình ảnh có lợi cho bản thân xuất hiện trước ống kinh, thu nhận vớt vát lấy nguồn tư bản. Điều này làm cho sinh viên cảm nhận được rằng chính phủ nói rằng muốn đối thoại với họ, hoàn toàn không có thành ý. Tôi đã phê phán những vấn đề này với bọn họ, nhưng họ một mực không thèm để ý. Còn về vấn đề liêm chính, vấn đề minh bạch hóa, thái độ của họ hết sức tiêu cực, ngay cả việc tổ chức hội nghị ủy ban thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc nhằm đem những vấn đề này đưa vào danh sách nghị trình của Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc cũng bị Lý Bằng phản đối, ông ta còn vì việc này gọi điện thoại cho tôi, không đồng ý đem những vấn đề này đưa vào danh sách nghị trình Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc.

Chính bởi vì như vậy, sau khi sinh viên khôi phục lại hoạt động học tập ở giảng đường, rất nhiều ngày qua đi, hoàn toàn không thấy bất cứ hành động nào ở chính phủ, đối thoại là nhằm đối phó với bọn họ, càng không có bất cứ hành động thực tế nào để tiến hành cải cách, bởi vậy bọn họ căn bản là hoài nghi đối với “Diễn văn Ngũ Tứ” của tôi. Một xung đột càng dữ dội hơn là điều không thể tránh khỏi. Bởi vậy hiện tại muốn trả lời một câu hỏi: Nguyên nhân thật sự khi mà phong trào sinh viên không thể dừng lại trong thời gian dài là gì? Bọn họ nói rằng là “Diễn văn Ngũ Tứ” bộc lộ ra khác biệt ngay trong Trung ương, gọi là hai tiếng nói. Không đúng! Nguyên nhân căn bản là những phương châm được xác định sau khi tôi từ Triều Tiên về nước (hướng dẫn, đối thoại, giải quyết vấn đề dựa trên quỹ đạo dân chủ và pháp chế, bắt đầu tiến hành cải cách thể chế chính trị từ những vân đề điểm nóng) đã gặp phải sự ngăn trở, tẩy chay và phá hoại bởi những người mà đại diện là Lý Bằng. Trước khi Gorbachev sang thăm Trung Quốc, Lý Bằng có một lần nói với tôi: Ông không phải là chủ trương dùng biện pháp mềm mỏng để bình định phong trào sinh viên ư? Đã qua nhiều ngày như vậy, không có tí tác dụng nào chứ! Câu nói này của ông ta, hoàn toàn lộ rõ tâm cơ làm hại người khác được ẩn giấu của Lý Bằng. Sở dĩ ông ta tẩy chay, phá hoại, làm cho việc giải quyết vấn đề phong trào sinh viên bằng cơ chế dân chủ và pháp chế gặp thất bại, kỳ thực mục đích của nó là lấy cớ để trấn áp sinh viên bằng bạo lực.

Trong thời gian tôi có chuyến thăm Triều Tiên, còn xảy ra sự kiện “Kinh tế Thế giới Đạo báo”[17]. Nguyên nhân của sự kiện là tờ báo này đã đăng một bài báo nói về hoạt động tưởng nhớ Hồ Diệu Bang, thành ủy Thượng Hải cho rằng nội dung không thoả đảng, truyền lệnh cho tờ báo rút lại bài báo này, tờ báo không chấp hành, thành ủy Thượng Hải bèn quyết định đình chỉ tờ báo để chỉnh đốn, hơn nữa đình chỉ chức vụ Tổng biên tập báo của Khâm Bản Lập[18], nghe nói rằng Giang Trạch Dân[19] đã từng gọi điện xin chỉ thị của văn phòng Đặng Tiểu Bình. Lúc đó đang ở vào thời điểm phong trào sinh viên đang quậy rất sôi nổi, bọn họ làm như vậy, không những làm cho nhân viên công tác tác tại tờ báo không phục, mà còn gặp phải sự phản đối rộng khắp từ những nhân viên công tác tại các đơn vị tin tức báo chí ở Bắc Kinh, Thượng Hải và khắp cả nước, liên tục cùng nhau xuống đường lên tiếng ủng hộ chi viện cho tờ báo, yêu cầu thành ủy Thượng Hải rút lại quyết định xử phạt tờ báo. Hành động của bọn họ phối hợp chặt chẽ cùng với phong trào sinh viên, đưa tới tác dụng thúc đẩy tạo dựng thanh thế to lớn. Sau khi về nước tôi cảm thấy rằng hành động xử lý của thành ủy Thượng Hải quá mức giản đơn, hơn nữa không hợp thời cơ. Nhưng sự việc đã xảy ra rồi cũng không thể nói gì thêm được, vừa không tốt phê bình khiển trách thành ủy Thượng Hải, cũng không tốt ủng hộ giới báo chí truyền thông, chỉ có thể áp dụng thái độ rằng Trung ương không can thiệp, để Thượng Hải tự giải quyết sự việc. Ngày 2 tháng 5, tôi có buổi tọa đàm với các đảng phái dân chủ, Diêm Minh Phục nói với tôi, Ban Công tác mặt trận thống nhất Thượng Hải cho người đến nói với anh ta, thành phố Thượng Hải có ý hạ bậc thang, hy vọng Ban công tác mặt trận Trung ương giúp đỡ làm một số công tác. Tôi nói, thành ủy Thượng Hải đã có lời yêu cầu như vậy, anh có thể nghĩ biện pháp giúp đỡ họ. Ngày 10 tháng 5, Giang Trạch Dân tới Bắc Kinh gặp tôi và nói về cách mà họ giải quyết mâu thuẫn, tôi biểu thị đều do Thượng Hải tự mình quyết định, Trung ương không can thiệp, nhằm tránh việc dư luận bên ngoài suy đoán rằng Thượng Hải dưới áp lực của Trung ương mới làm như vậy. Giang Trạch Dân đối với việc này không vừa lòng, sau “Lục Tứ”, Giang Trạch Dân đem việc này xem là một trong những tội trạng cáo buộc tôi ủng hộ phong trào sinh viên.

Những việc này là sau khi tôi từ Triều Tiên quay về nước, hiểu rõ được bài xã luận 26 tháng 4 đã làm leo thang phong trào sinh viên, các lực lượng xã hội đổ xuống đường biểu tình; tôi vì để phong trào hạ nhiệt đã áp dụng những phương châm kể trên. Ngược lại Lý Bằng và những người khác bởi vì sợ do đó sẽ phủ định xã luận 26 tháng 4, thậm chí lo sợ rằng vì đó sẽ truy cứu trách nhiệm của họ, do đó liều mạng ngăn chặn, phá hoại, kéo dài thời gian đối phó với phong trào sinh viên. Đây chính là vì sao phong trào sinh viên kéo dài khoảng 1 tháng thời gian.

__________________________________________

[1] Viên Mộc (1928-): Quê ở Hưng Hóa, tỉnh Giang Tô. Từng giữ chức Chủ nhiệm Phòng nghiên cứu Quốc vụ viện. Trong sự kiện Lục Tứ 1989, Viên Mộc là cái loa của chính quyền ủng hộ trấn áp sinh viên bằng vũ lực.

[2] Hà Đông Xương (1923-2014): Quê ở Chư Kỵ tỉnh Chiết Giang. Năm 1978 giữ chức Phó Hiệu trưởng trường Đại học Thanh Hoa, từng giữ chức Phó Chủ nhiệm Ủy ban Giáo dục Quốc gia, Phó Bí thư Đảng ủy. Trong sự kiện kiện Lục Tứ 1989 có vai trò thúc đẩy kêu gọi sử dụng vũ lực trấn áp sinh viên.

[3] Diêm Minh Phục (1931-): Quê ở Hải Thành tỉnh Liêu Ninh. Từ năm 1985-1990 giữ chức Trưởng Ban Công tác mặt trận thống nhất Trung ương. Từ năm 1987-1989 giữ chức Bí thư Ban Bí thư Trung ương. Trong sự kiện Lục Tứ 1989 bởi vì không ủng hộ sử dụng vũ lực trấn áp nên bị miễn chức.

[4] Diêu Y Lâm (1917-1994): Quê ở Quý Trì, tỉnh An Huy. Trước Cách mạng văn hóa từng công tác ở lĩnh vực thương mại, là cấp dưới của Trần Vân và Lý Tiên Niệm. Năm 1979 giữ chức Tổng thư ký Ủy ban Kinh tế tài chính Quốc vụ viện, Phó Thủ tướng Quốc vụ viện kiêm Chủ nhiệm Ủy ban kế hoạch nhà nước. Năm 1987 giữ chức Ủy viên Ban thường vụ Bộ chính trị. Trong sự kiện Lục Tứ, Diêu Y Lâm dùng thân phận Ủy viên Ban thường vụ chủ trương thúc đẩy dùng bạo lực trấn áp sinh viên.

[5] Phí Hiểu Thông (1910-2005): Quê ở Ngô Giang, tỉnh Giang Tô. Là giáo sư Khoa xã hội học trường Đại học Bắc Kinh. Từ năm 1987-1996 giữ chức Chủ tịch Đảng Đồng minh dân chủ Trung Quốc, Phó Ủy viên trưởng Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc.

[6] Tôn Khởi Mạnh(1911-2010): Quê ở Hưu Ninh, tỉnh An Huy. Là một trong những người sáng lập Hội kiến quốc dân chủ Trung Quốc. Từ năm 1983-1987 giữ chức Chủ tịch Đảng Hội kiến quốc dân chủ Trung Quốc, Phó Ủy viên trưởng Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc.

[7] Lôi Hạo Quỳnh (1905-2011): Quê ở Đài Sơn, tỉnh Quảng Đông. Giáo sư tại Đại học Bắc Kinh. Từ năm 1987-1997 giữ chức Chủ tịch Hội xúc tiến dân chủ Trung Quốc, Phó Ủy viên trưởng Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc.

[8] Đinh Thạch Tôn (1927-) Quê ở Trấn Giang, tỉnh Giang Tô. Từng giữ chức Hiệu trưởng Đại học Bắc Kinh, Phó Chủ tịch Đảng Đồng minh dân chủ Trung Quốc.

[9] Hứa Gia Lộ (1937-): quê ở Hoài An tỉnh Giang Tô. Giáo sư khoa Trung văn trường Đại học Sư phạm Bắc Kinh. Từ năm 1987-1994 giữ chức Phó Hiệu trưởng Đại học Sư phạm Bắc Kinh. Ủy viên Trung ương Hội xúc tiến dân chủ Trung Quốc, Phó Chủ tịch Hội xúc tiến dân chủ Trung Quốc.

[10] Vương Thụy Lâm (1930-): Quê ở huyện Chiêu Viễn, Yên Đài tỉnh Sơn Đông. Từ năm 1952 trở đi là thư ký cho Đặng Tiểu bình; năm 1978 giữ chức Chủ nhiệm văn phòng Đặng Tiểu Bình. Năm 1983 giữ chức Phó Chủ nhiệm Văn phòng Trung ương, năm 1995 giữ chức Ủy viên Quân ủy Trung ương.

[11] Mikhail Sergeyevich Gorbachyov (1931-) được Anh hóa thành Gorbachev; từng là lãnh đạo Liên bang Xô Viết từ năm 1985 tới 1991. Những nỗ lực thực hiện cải cách của ông giúp chấm dứt Chiến tranh Lạnh (nhờ vậy mà ông được trao Giải Nobel Hoà bình năm 1990), nhưng sự lãnh đạo của ông cũng góp phần làm sụp đổ Đảng Cộng sản Liên Xô (CPSU) và gây ra sự tan rã của Liên bang Xô viết.

[12] Trong cuốn sách gọi là bài diễn văn “Ngũ Tứ”. Đây là bài phát biểu tại cuộc gặp thường niên Ban lãnh đạo Ngân hàng Phát triển Châu Á, chủ trương “Giải quyết vấn đề dựa trên quỹ đạo dân chủ và pháp chế”, xuất phát từ bài phát biểu này. Xem thêm tại phụ lục 2 (Trích từ Nhân dân Nhật báo số ra ngày 5 tháng 5 năm 1989).

[13] Hồ Khải Lập (1929-): Quê ở Du Lâm tỉnh Thiểm Tây. Từ năm 1985-1987 giữ chức Ủy viên Bộ chính trị, Bí thư Ban Bí thư; Từ 1987-1989 giữ chức Ủy viên Ban thường vụ Bộ chính trị. Trong sự kiện Lục Tứ 1989 Hồ Khải Lập không ủng hộ sử dụng vũ lực trấn áp sinh viên, do đó bị miễn đi chức vụ Ủy viên Ban thường vụ Bộ chính trị, bảo lưu chức vụ Ủy viên Trung ương.

[14] Hứa Gia Đồn (1916-2016) Tên thật là Hứa Nguyên Văn, quê ở Như Cao, tỉnh Giang Tô. Từng giữ chức Bí thư tỉnh ủy Giang Tô, Trưởng Phân xã Tân Hoa Xã tại Hong Kong. Sau sự kiện Lục Tứ 1989, bất mãn với việc sử dụng vũ lực trấn áp sinh viên, lưu vong sang Hoa Kỳ.

[15] Một số đồng chí dự thính cuộc họp Ban thường vụ Bộ Chính trị là chỉ ba người gồm Chủ tịch nước Dương Thượng Côn, Ủy viên trưởng Ủy ban thường vụ Đại hội Đại biểu nhân dân Toàn quốc Vạn Lý, Phó Chủ nhiệm Ủy ban cố vấn Trung ương Bạc Nhất Ba.

[16] Nhuế Hạnh Văn (1927-2005): Quê ở Liên Thủy, Hoài An, tỉnh Giang Tô. Từ năm 1985-1987 giữ chức Bí thư Thành ủy Thượng Hải; năm 1987-1989 giữ chức Bí thư Ban Bí thư Trung ương; Phó Tổ trưởng Tiểu tổ lãnh đạo công tác tuyên truyền tư tưởng Trung ương ĐảngTrung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc. Sau sự kiện Lục Tứ năm 1989 bị miễn chức Bí thư Ban Bí thư Trung ương ĐảngTrung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc.

[17] Kinh tế Thế giới Đạo báo được thành lập vào tháng 6 năm 1980. Tổng biên tập là Khâm Bản Lập, phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế Thế giới, Viện Khoa học Xã hội Thượng Hải.

[18] Khâm Bản Lập (1918-1991), quê ở Trường Hưng, tỉnh Chiết Giang.

[19] Giang Trạch Dân (1926-): Quê ở Dương Châu tỉnh Giang Tô. Từng giữ chức Ủy viên Bộ Chính trị Trung ương ĐảngTrung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Bí thư thành ủy Thượng Hải. Sau sự kiện Lục Tứ 1989, được Đặng Tiểu Bình, Trần Vân và các nguyên lão khác chọn là người tiếp quản chức vụ Tổng bí thư của Triệu Tử Dương.



Chuyên mục:Lotus Media, Tác giả - Tác phẩm, Tác giả, tác phẩm, Trên kệ sách

Thẻ:, ,

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: