Từ buổi nhân gian còn ngửa mặt dò theo tinh tú, nghe tiếng gió ngân qua tầng không vô tận mà tự hỏi mình từ đâu đến giữa cõi phù sinh này, lịch sử loài người đã như một trường thiên cổ điệu viết bằng nước mắt và khát vọng thoát ly khổ ách. Những nền văn minh từng rực sáng bên dòng Nile, Euphrates, … Đọc tiếp Huệ Đan: Gaṅgā, Mùa Trăng Cổ Độ
Cái thời đại mà ta ngày càng nói nhiều về “hòa giải,” “hậu chiến,” “ký ức tập thể” và “chữa lành dân tộc,” nghịch lý lớn nhất của người Việt có lẽ nằm ở chỗ chiến tranh đã lùi xa nửa thế kỷ, nhưng nhiều vết thương tinh thần vẫn chưa thật sự có cơ hội được nhận diện trong chiều sâu nhân tính. Không … Đọc tiếp Uyên Nguyên: Văn Học Chữa Lành
Đừng bảo xuân tàn hoa rụng hết Đêm qua sân trước một nhành mai.”* Bài kệ này của Mãn Giác thiền sư (1052 – 1096) đã được đọc suốt nhiều thế kỷ như một khúc ngâm về vô thường và niềm tin vào sự tiếp nối. Cách đọc và hiểu ấy không sai. Nhưng nếu chỉ ngừng lại ở đó, chúng ta đã vô … Đọc tiếp Tịch Lâm Sơn Nhân: Nhành Mai Mãn Giác, Mỹ Học Hiện Hữu Giữa Thời Đại Trì Hoãn
Viết về Giải Thưởng Việt Báo “VIẾT VỀ NƯỚC MỸ” nhân đọc tác phẩm “Giọt Lệ Biết Bao Giờ Ngưng” sắp phát hành của tác giả Lê Xuân Mỹ, Giải Đặc Biệt 2019; và Quán Quân Chung Kết năm 2023 Từ ngày 30 tháng Tư năm 2000, giữa lòng Little Saigon của miền Nam California, chương trình Viết Về Nước Mỹ được khởi sự … Đọc tiếp Uyên Nguyên: “Viết Về Nước Mỹ” – Quê Hương Chữ Nghĩa Nơi Xứ Người
Tác phẩm đi vào đời sống không bằng cốt truyện, nhưng bằng dư âm. Khép sách lại rồi, người đọc vẫn chưa bước ra khỏi nó. Không phải vì ở đó chúng ta còn nhớ rõ một nhân vật nào, hay một biến cố nào mà vì còn nghe lảng vảng đâu đó những điều khó diễn tả. Như mùi khói của một buổi chiều … Đọc tiếp Uyên Nguyên: Hư Ảo Mùi Hương…
Sự suy tàn của một nền văn học không phải là lúc nó không còn tác giả, càng không là lúc thiếu sách in hay vắng bóng những diễn đàn huyên náo. Dấu hiệu đầu tiên và sâu nhất của sự suy tàn thường nằm ở chỗ chữ nghĩa bắt đầu đánh mất khả năng cư trú trong linh hồn con người. Ngôn ngữ khi … Đọc tiếp Uyên Nguyên: Bùi Vĩnh Phúc – Nỗ Lực Giữ Lấy “Cõi Người Việt” Bên Trong Tiếng Việt
Hẳn, chưa bao giờ trong lịch sử văn minh nhân loại, con người lại đứng trước một nghịch lý lớn như hôm nay, đó là tạo ra được một công cụ có khả năng mô phỏng trí tuệ, ngôn ngữ và cảm xúc nhanh đến mức chính con người bắt đầu hoang mang về vị trí của mình trong thế giới do mình tạo nên. … Đọc tiếp Uyên Nguyên: Văn Chương Là Thân Phận Con Người
Nhân đọc Thi Vũ* Nửa sau thế kỷ XX của Việt Nam là một cơn địa chấn tinh thần lớn chưa từng có. Không những chiến tranh làm đổ vỡ xã hội mà sâu xa hơn, toàn bộ nền tảng ý thức của con người Việt Nam bị rung chuyển dữ dội giữa Đông và Tây, giữa truyền thống và hiện đại, giữa đức … Đọc tiếp Lôi Am: Phạm Công Thiện: Cuồng Giả Kiến Không
Sau sự ra đi của thi tài Phạm Thiên Thư, điều còn đọng lại không hẳn chỉ là những bài thơ, càng không phải chỉ là nhiều ca khúc từng đi qua một thời thanh xuân của bao thế hệ. Điều còn ở lại sâu đậm hơn là một thứ không khí tinh thần rất riêng mà Ông từng tạo ra trong thế giới văn … Đọc tiếp Uyên Nguyên: Thơ Tuệ Không Phạm Thiên Thư, Tiếng Chuông Qua Mùa Lá Đổ
Mở sách, bấy giờ không phải là một tuyển tập để mình đọc bình thường. Lật trang, đi qua, rồi khép lại, ở đó là một trường khí ngôn ngữ, nơi chữ nghĩa hiện diện như một phương tiện nhưng đồng thời, cũng như chính thân phận của một đời sống đang tự mình dò dẫm trên những lớp sóng cuộn, chồng lấp, của ký … Đọc tiếp Uyên Nguyên: Gió Lùa Phiến Văn…
Tác phẩm, lắm khi giống những con thuyền nhỏ rời bến trong một buổi sương mù. Tác giả đóng vai người đóng thuyền và người đọc như kẻ chờ ở bờ bên kia. Bấy giờ, nhà xuất bản là người làm thủ tục cho chuyến hải hành. Song, có một thực tế là con thuyền có sang được bờ hay không lại phụ thuộc vào … Đọc tiếp Uyên Nguyên: ‘Phát Hành’ Như Một Sứ Mệnh Văn Hóa Giáo Dục
Mọi bài viết về một tác phẩm đều nhằm đi vào chính tác phẩm? Không. Đôi khi, những bài viết xuất hiện không phải để nói về một tác phẩm, mà để vô tình soi rọi một tập quán đọc. Và cũng có những tập quán, vì đã kéo dài quá lâu trong một cộng đồng, trở thành điều hiển nhiên đến mức không còn … Đọc tiếp Uyên Nguyên: Giữa Cảm Nhận và Phê Bình, Khoảng Trống của Mỹ Học Văn Chương
Nhân đọc “Văn Học Thiền” của Cư sĩ Tâm Huy Huỳnh Kim Quang, đăng trên Việt Báo 10/04/2026. Văn học, từ buổi sơ nguyên của ý thức, đã không đứng yên trong một khuôn khổ nhất định, mà luôn trôi dạt giữa hai bờ của tự thân và khái niệm. Một phía nghiêng về tự thuật, nơi đời sống tự kể lại chính mình. … Đọc tiếp Uyên Nguyên: Văn Học Thiền: Khi Ngôn Ngữ Không Là Ngôn Ngữ…
Ngay lúc này, giữa thời đại mà ngôn ngữ có thể được sản sinh với tốc độ của thuật toán và câu chữ dường như không còn là đặc quyền của trải nghiệm con người, văn học hơn bao giờ hết đang đứng trước một khoảnh khắc cần tự nhìn lại chính mình. Không phải để phòng vệ, càng không phải để khước từ mà … Đọc tiếp Nguyên Việt: Văn Học AI – Văn Học Hậu-Nhân Loại
Có một thời, người ta tin rằng ngòi bút là một phương tiện thuần dẫn, một thanh kim loại nhỏ, một bàn phím vô tri, chỉ chờ bàn tay con người đặt hay gõ xuống để mực chảy thành chữ, phím hiện thành từ. Nhưng lịch sử của văn chương chẳng bao giờ đơn giản như vậy. Từ khi chữ viết được khắc lên đá, … Đọc tiếp Uyên Nguyên: Phía Sau Con Chữ Là, Người…
Ở một lằn ranh mong manh giữa tiếng nói và sự im lặng, giữa điều được thốt lên và điều còn chưa kịp nói ra, văn chương từ lâu đã hiện hữu như một nỗ lực âm thầm của con người để tự nhận diện chính mình. Không phải chỉ để kể lại đời sống mà để dò dẫm vào những khoảng sâu chưa từng … Đọc tiếp Uyên Nguyên: Giữa Thuật Toán Và Linh Hồn: Một Phản Tỉnh Về Chủ Thể Sáng Tạo Trong Thời Đại AI
Trong dòng vận động của văn chương nhân loại qua các thời đại, mỗi lần xuất hiện một công nghệ mới, chúng ta lại vội vàng đặt câu hỏi rằng liệu sáng tạo có bị đe dọa, liệu cái đẹp có bị cơ giới hóa, liệu con người có bị thay thế bởi chính những gì mình tạo ra. Từ máy in của Gutenberg cho … Đọc tiếp Uyên Nguyên: AI Và Sự Tái Định Nghĩa Sáng Tác Văn Chương
Chữ nghĩa đôi khi không ươm vào trang giấy như một hành vi sáng tác mà trỗi dậy như phản xạ của ký ức trước hoàn cảnh bị xóa nhòa. Khi con người buộc phải rời khỏi không gian quen thuộc của mình, mang theo ngôn ngữ, lịch sử và những thương tích chưa kịp lành, thì văn chương âm thầm chuyển vai từ biểu … Đọc tiếp Uyên Nguyên: Văn Chương Cộng Đồng, Nơi Trú Ngụ của Ký Ức, Liên Đới và Khát Vọng
Uyên Nguyên 